सङ्गीतरत्नाकर: प्रथम भाग (शार्ङ्गदेव - स्वरगताध्याय सविस्तार व्याख्या व अनुवाद सहित)

444 Treatment of Svara
मूर्च्छना पञ्चमादिश्च 305
मूर्च्छना मध्यमादिः स्यात् 345
मूर्च्छनादि तु पूर्ववत् 314
मूर्च्छनादेः स्वरास्तूर्यं 255
मूर्च्छनादेः स्वराश्चत्र 245
मूर्च्छनेत्युच्यते ग्राम० 167
मूर्च्छनोत्तरवर्णाऽऽख्या 178
मूलक्रमक्रमात्पुष्टे 204
मृदवः शोणितं मेदः 50
मृदुर्मध्याऽऽप्यताऽऽख्या च 137
मेघावितां तयाऽऽदत्ते 58
मैत्री चान्द्रमसी पिश्रा 178
मोक्षोपायमभिध्यायन् 39
य
यः स्वयं यस्य संवादी 283
यक्षरक्षोनारदाब्ज० 177
यज्वभिर्धर्मधीधुर्यैः 4
यत्र ग्रहोऽंशोऽन्त्यासः 312
यत्रवर्णमोऽंशोऽन्त्यासः 370
यत्र स्वरद्वयं गीत्वा 257
यत्राद्यः स्याद्द्विद्वितीय० 259
यत्राद्यपञ्चमौ गीत्वा 258
यत्रान्त्यास्तादृशः स स्यात् 256
यत्राल्पाः सरिमा लोपात् 370
यत्रासौ क्रम इत्युक्तः 257
यत्रैकैकोज्झिता गीताः 254
यत्रैकोत्तरवृद्धाभिः 247
यद्यक्षनामा यस्तानः 227
यदाऽपरोहेत्स्वरोहे च 260
यदा तदा प्रसादं तं 252
यदा तदा संप्रदानं 263
यदाथाद्यस्त्रिरावृत्तः 248
यदान्दोलितमारोहेत् 247
यदा वर्षति वर्षेण 36
यदा षस्त्रिभूतिः षड्जे 164
यद्वा यथाक्षरे युग्मे 382
यस्माद्ग्रामविभाग० 1
यस्मिन्भाङ्गीकपालं तत् 369
यस्यां यावतिथो षड्ज० 175
यासां नामस्वरो न्यासः 267
युगं तादृक् समारोहेत् 251
युग्ममेकान्तरितयोः 253
येयामाद्यन्तयोरैकः 238
यैरङ्कैनैष्टसंस्था स्यात् 217
योक्ताऽश्माभिः कलासंख्या 365
योगानन्दश्च तत्र स्यात् 85
यो द्विजेन्द्रैरलं चक्रे 4
यो रक्तिव्यञ्जको गेये 283
यो मार्गितो विरिञ्चाद्यैः 10
यो विदारी भागरूप० 292
यौवने ताः प्रवर्धन्ते 77
र
रक्तश्लेष्मामपित्तानां 67
रक्तस्याष्टौ पुरीषस्य 83
रक्तिलाभः स्वरज्ञानं 265
रञ्जीति समाख्याता 178
रञ्जितोऽथ भवेदेषः 258
रम्भा च क्षोभिणीत्यासां 138
रसजा आत्मजा तत्त्व० 50
रसनं घ्राणमित्याहुः 50
रागाजनकजातीनां 369
राजसः षड्विधो यश्च 62
रिगमध्यादमोऽष्टौ स्युः 193
रिगयोः संगविज्ञेया 334
रिगयोरेव वा स्यातां 149
रिगाभ्यां द्विश्रुतिभ्यां च 182
रिधौ तु क्षणियो ज्ञेयो 153
रिपावंशौ तु पञ्चम्यां 314
रिपो गान्धारपञ्चम्यां 290
रिमतिक्रम्य सगयोः 338
रिमयोः श्रुतिमेकैकां 164
रिमयोः संगतिर्गच्छेत् 314
रिरल्पो निषवाहूल्यं 341
रिलोपरिचलोपाभ्यां 308, 338
Half-Line Śloka-Index 445
रिलोपरिथलोपेन 347
रिलोपात्षाडवं ज्ञेयं 334
रिवर्ज्या। षट् च कैशिक्यां 290
रुदन्गीतामृतं पीत्वा 11
रुद्रटो नान्यभूपालः 9
रोमकूपेषु सन्न्यासां 80
रोहिताभिधमत्स्यस्य 77
रौद्री क्रोधा च गान्धारे 138
ल
लक्षद्वयं सहस्राणि 184
लक्षत्रयं सप्तदश 195
लक्षणां संहितानामं 82
लक्ष्मोद्यं विजानीयात् 345
लज्जा भयं घृणा मोहः 89
ललनाऽऽख्यं घण्टिकायां 92
लीयन्ते हृदि जागर्ति 69
लुब्धो लुब्धकसंगीत 11
लूतेव तन्तुजालस्य 99
लोचनाननमन्यात्स्यात् 214
लोहाक्रान्ताङ्गसंयोगात् 214
लौल्यप्रणाशः प्रकटः 90
व
वचनं विधिरप्राप्तो 296
वचनादानगमन० 50
वचसो व्यवहारोऽयं 21
वनस्पत्योषधीर्जाताः 36
वनेचरस्तुणाहारः 11
वर्णाद्यलंकृता गान० 376
वलयानि कपालानि 73
वसाया मेदसो द्वौ तु 83
वह्रिब्रह्मास्वरद्वयः 153
वह्नित्रेधाः शशाङ्कश्च 153
वाक्कराङ्घ्रिगुदोपस्थान् 50
वामगेयाकारो गान्धर्वः 13
वातं पित्तं कफं रक्तं 80
वाताद्विधातु प्रकृतिः 62
वान्ति यान्त्युडवोऽनेति 296
वामपर्श्वस्थिता नारी 40
वायुविश्वावसु रम्भा 8
वायोधूमं ततश्चाभ्रं 36
वारुणश्चाथ कौबेरः 62
वात्तिके द्विगुणा ज्ञेया 365
विकृता एव तत्रापि 278
विकृता न्यासवर्जंतत् 268
विकृतानां तु संसर्गात् 273
विदार्या बहुलो यस्मात् 283
विनियोगश्च पाड्जीवत् 317
विनियोगो द्वादशात्र 299
विवियोगो ध्रुवागाने 308, 312, 334, 359
विप्रकीर्णस्ततश्छाया० 14
विमुञ्चतो द्वे श्रोतांसि 80
विवादौ विपरीतरूवात् 149
विशारिलो दत्तलश्च 8
विशिष्टं वर्णसंदर्भ 236
विशुद्धेरमादीनि 97
विष्वग्विद्रहयाज्ञज्ञ 223
विशोदग मध्यदेशे 100
विशोदरा शंखिनी च 100
विहाय इमधुन्द्रादीन् 39
वीणाद्वये स्वराः स्थाप्याः 121
वेद्यतानस्वरमितान् 208
वैनतेयोच्चाटनौ च 226
व्यक्तये कुर्महे तासां 120
व्यवहारे त्वसौ त्रेधा 114
व्याख्यातारो भारतीये 9
व्यानोऽर्क्षश्रीश्रगुल्फेपु 57
श
शक्त्या सृजन्नभिज्ञोऽसौ 30
शङ्खचूडो गजच्छायः 227
शङ्खनाम्न्याकरोत्योनिः 77
शङ्खिनी सम्यक्कान्तिं 101
शतानि सप्ताष्टषष्टया 192

Page 446

446    Treatment of Svara

Column 1

शब्दं श्रोत्रं सुषिरतां 57
शब्दः स्पर्शस्तथा रूपं 50
शब्दं रूपं रसं गन्धं 80
शब्दोच्चारणनिःश्वास० 57
शरीरं नादसंभूतिः 13
शरीरोपचयो वर्चः 50
शाश्वताय च धर्माय 7
शुक्रास्स्रप्रवेशिन्यः 77
शुद्धाश्चातिसमुद्भूत० 369
शुद्धामापीतरक्तं च 39
शुद्धषड्जा मत्सरीकृत् 168
शुद्धा स्युर्जातयः सप्त 266
शुद्धार्त्तवाया योषायाः 36
शुद्धाम्वन्तरकाकल्यौ 153
शून्यादधो लिखेदेकं 208
शेषाः स्युर्मध्यमग्रामे 275
शेषाणामनुवादित्वं 149
शैत्यं स्नेहं द्रवं स्वेदं 58
शैलेश्वराभ्यां प्रथमा 329
श्मश्रुकेशनखं दन्तान् 58
श्मश्रुनोमफलाः स्नायु० 50
श्रवणे नयने नासे 71
श्रीमत्सिङ्गुपेन्द्रदेव एव 4
श्रुतयो द्वादशाष्टौ वा 149
श्रुतिद्वयं चेत्षड्जस्य 173
श्रुतिद्वयव्यवस्थां 121
श्रुतिद्वाविंशतावेवं 121
श्रुतिम्यः स्युः स्वराः षड्ज० 130
श्रुतीनां पञ्च तासां च 137
श्रुत्यनन्तरभावी यः 134
श्रोत्रयोः शब्दवाहिन्यो 79
ष
षट् कूर्चाः करयोरङ्घ्योः 72
षट्पञ्चाशन्मूर्च्छनाख्याः 184
षट्पञ्चाशच्छतं च स्युः 193
षट्स्वरं तेषु जातत्वात् 296
षडभ्यास्तदधोऽधःस्थ० 170

Column 2

षड्वदन्ति प्रयोगं ये 196
षड्जः प्रधानमाद्यत्वात् 165
षड्जकाकलिनो यद्वा 231
षड्जगाः सप्तहीनाश्रेत् 181
षड्जग्रामः पञ्चमे स्व० 163
षड्जग्रामे पृथक्तानाः 182
षड्जग्रामे मूर्च्छनानां 177
षड्जमप्यमबाहुल्यं 312
षड्जर्षभो भूरितारौ 327
षड्जस्थानस्थित्वन्यधिः 170
षड्जादोन्मध्यमादींश्च 170
षड्जादेः शुद्धमध्यायाः 195
षड्जाद्यौ मध्यमाद्यौ च 189
षड्जे तूत्तरमन्द्रादी 168
षड्जो गृहोऽथोऽपम्यासः 369
षड्जोदोच्यवतीं जाति 274
षष्ठेऽस्थिस्नायुनखर० 39
षष्ठे नानाविधं वाचं 14
षाडवं षड्जलोपेन 305, 355
षाडवौहुवयौः स्यातां 331
षाडवौडुवलङ्घयाः स्युः 320
षाडवौडुविते ष्वपि 281
षाडवौडुविते द्विण्टः 341
षाड्जिका मध्यमाभ्यां तु 273
षाड्जी गान्धारिका तद्वत् 274
षाड्जीगान्धारिकायोगात् 273
षाड्जी च नन्दयन्त्यान्ध्री 276
षाड्गोत्त्रेताश्रतः स्युः 279
षाड्जीवद्गीतकालादि 328
षाड्जीवत्सञ्चपाष्यादि 311
षाड्ज्या इव कपालं तत् 321
षाड्ज्यादीनां तु सप्तानां 289
षाड्जग्रामंशाः स्वराः पञ्च 299
षाड्जयार्षभी च गान्धारी 260
स
संक्षेपतपवा भूरि 380
संगच्छन्ते निरल्पोऽशात् 331

Page 447

Half-Line Śloka-Index    447

Column 1

संगतिर्व्याविपर्यन्तं 355
संज्ञा निषादगान्धार० 227
संज्ञा निषादहीनानां 224
संदोपनी रोहिणी च 137
संनिवृत्तप्रवृत्तोऽथ 250
संन्यासो ऽशाविवाद्येव 292
संपूर्णलग्रहंशाप० 268
संपूर्णत्वदशायां स्तः 296
संपूर्णषाडवाः प्राहु 276
संभाविता च पृथुला 376

448 Treatment of Svara
सुखं दुःखं च विषयो 50 स्रोतःसिरामधुकशैः 82
सुखदुःखप्रदः पुष्य० 25 स्वतो रञ्जयति श्रोतृ० 134
सुधिरं स्यादधोवक्त्रं 68 स्वप्नो रसोपभोगश्च 94
सुवृष्टिरन्न तृष्णा स्यात् 89 स्वमपोतः परात्मानं 69
सुषुम्णां परितो नाड्यः 100 स्वरं द्वितीयमुज्झित्वा 253
सुषुम्णा तिसृषु श्रेष्ठा 100 स्वरद्वयं समुच्चार्य 247
सुषुम्णया ब्रह्मरन्ध्रं 99 स्वरसाधारणं जाति० 13
सुषुम्नेडा पिङ्गला च 100 स्वरसाधारणं प्रोक्तं 278
सूक्ष्मं लिङ्गशरीरं तत् 28 स्वरसाधारणं तत्र 229
सूक्ष्मभूतेन्द्रियप्राण० 28 स्वरांश्चतुर आरोहेत् 285
सूर्यक्रान्तो गजक्रान्तः 224 स्वरान्मूलक्रमस्यान्त्यात् 214
सूबत्यविद्ययेत्यन्ये 30 स्वराणां बहवो भेदाः 372
सेंका कसाञ्य चेन्मध्ये 243 स्वराणां या विचित्रत्व० 295
सोऽयं प्रकाद्यते पिण्डे 23 स्वरैरेकोत्तरं वृद्धैः 260
सोऽप्यल्पोऽष्टकलं तस्यात् 370 स्वरैश्च पार्वतीक्रान्तः 371
सोऽपि रक्तिविहीनत्वात् 104 स्वस्वकोशाग्निना पक्वैः 66
सो म्यासो मघगान्धाराः 372 स्वातिर्गणो विन्दुराजः 9
सौत्रामणी तथा चित्रा 224 स्वाधिष्ठानं लिङ्गमूले 87
सौभाग्यकृच्च कारीरी 226 स्वाहाकारस्तनूनपात् 225
स्तो घंस्यत्वां रिघावंगो 317 स्वाहा नमं स्मृतं सप्त 91
स्त्रीणां श्रोण्यधिकानि स्युः 72 स्विष्टकृच्च वषट्कारः 227
स्वाप्यस्तम्भ्यां तुरोयायां 121 स्विष्टकृद्धहुसौवर्णः 223
स्वाभ्यारोहणावरोहौ च 234 स्वेदं समर्पयन्त्यष्टौ 80
स्थायी वर्णः स विज्ञेयः 234 स्वेबोदमॆदजराध्यण्ड० 35
स्थित्वा स्थित्वा प्रयोगः स्यात् 234 स्वोणान्त्यतन्त्रीमानंयाः 121
स्थित्वा स्थित्वा स्वरन्दोर्घः 245 स्वोपान्त्यश्रुतिसंस्थेऽस्मिन् 163
ह
स्नायुस्रोतांसि रोहन्ति 65 हते पूर्वेण पूर्वेण 202
स्पर्शनं शब्दवोधश्च 94 हसितप्रेङ्खिताक्षिप्त० 245
स्मरन्मूर्वानमुताः सः 39 हस्तिजिह्वा सर्वगा तु 100
स्मृतिर्भ्रान्तिर्विकल्पाद्याः 50 हारिणाश्वादिका गार्थ्यः 170
स्यातां विस्तीर्णनिष्कम्पौ 245 हास्यं रोमाञ्चनिचयः 95
स्यात्कलोपनता शुद्ध० 168 हीनाङ्गस्तुर्यघोष स्युः 182
स्यात्षड्जकैशिकी षड्ज० 273 हुंकारो ह्लादमानश्च 250
स्यान्निरन्तरा शूण्योः 121 हृद्यूर्ध्वनाडीसंलग्ना 115
स्युः पाठवानां विंशत्या 187 हृन्नाभीत्येवमाद्यास्तु 50
स्युः संघारिण्यलङ्काराः 250 हृष्यकेत्यथ तासां तु 168
हेमन्तेऽग्रिमवर्षासु 166
ह्रस्वैः स्वरैः स निष्कम्पः 245
ERRATA*
Page No. Line No. Printed as To be read as
ix 25 gramatical grammatical
xiv 6 succeedeed succeeded
xxvii 21 Jogadekamall Jagadekamalla
8 19 ऽश्रत स्तथा ऽश्रतरस्तथा
32 36 viaj viraj
44 13 m ntal mental
81 5 cycle chyle
87 1 स्वाधिष्ठान स्वाधिष्ठान
113 9 world word
125 32 fixe fix
126 14 invriable invariable
139 37 raktikā ratikā
146 9 ... 7th 1 7th
" 10 8-10 2 8-10 3
149 7 Add ००० नृपामात्यानुसारित्वादन्वादी तु भृत्यवत् ॥५१॥
152 30 षड्जगन्धर ००० षड्जगान्धार०
165 4 गन्वारो ००० गान्धारो०००
182 10 rl ri
221 8 ropped dropped
226 4 ज्येतिक्षोम..... ज्योतिष्टोम
232 9 śrutis śruti
241 34 दोपितो दीपितो
" 36 possible give possible to give
246 2 मबम घघघ मपम पपप घघघ
251 9 त्याक्ता•••• त्यक्ता ••
256 9 वघपनि पघपनि
259 1 2.0 21.
" 19 vhrases phrases
" 22 Humhāra Huṁkāra
263 6 विदुधुंघाः विदुबुंधाः
268 14 the r their
270 30 he be
281 19 hexatonic pentatonic
" 36 sem final semifinal

• Misprints of diacritical marks are overlooked.

450 Treatment of Svara
Page No. Line No. Printed as To be read as
288 1 nyās nyāsa
297 14 auḍuaa auḍuva
307 22 ag-ri ga-ri
24 ag-ri ga-ri
310 30 aḍava ṣāḍava
312 11 pa-ri-a pa-ri-ga
313 28 it-ith it-with
339 9 षा पा
340 13 nl ni
346 17 री री'
349 13 पा, ... तरिरंगं पां ... परिरंगं
17 ग गा
350 7 १५ १६
357 5 नीं नों नों' नी'
371 8 गन्ध.... गायन्ध०
375 4 सरसग चर्म... सरसगजचर्म०
383 15 (ru+vam) (ru+dram)
387 28 अलंकारेविणं अलंकारीपणं
403 32 आन्द्रियन्ते च मे आद्रियन्ते च ये
406 20 subese— subse—
410 30 ध्रुतेश्रतुर्थ्यादे० ध्रुतेश्चतुर्थ्यादे०
" 32 प्रथमतन्त्रूयाम्० प्रथमतन्त्र्याम्०
415 1 Transformatton Transformation