सङ्गीतमकरन्द (देवर्षि नारद - प्राचीन भारतीय सङ्गीत, राग-रागिनी वर्गीकरण व नाद-ब्रह्म)

परिशिष्टम् २
प्राचीनसंगीतग्रन्थानां ग्रन्थकाराणां च नामावली जिज्ञासुबोधार्थमत्र प्रका-
शिता । तत्र ये ग्रन्था मुद्रितास्तेषां नामानि नक्षत्रचिह्नेन दर्शितानि ।
ग्रन्थनामानि ग्रन्थकर्तृनामानि
अनूपसंगीतविलासः भावभट्टः
अभिनयमुकुरम् ... ...
अभिनवभरतसारसंग्रहः मुम्मडिचिक्कभूपालः
अर्जुनभरतम् अर्जुनः
अष्टोत्तरशतताललक्षणम् ... ...
आदिभरतम् भरताचार्यकृतम्
आनन्दसजीवनम् राजा मदनपालः
औमापत्यम् उमापतिः
कल्पतरुः गणेशदेवः
गीतालाङ्कारः अनन्तनारायणः
तालदशप्राणदीपिका गोविन्दः
तालदीपिका टिप्पभूपालः
तालप्रस्थम् ... ...
तालप्रस्तारः ... ...
ताललक्षणम् नन्दिकेश्वरः
तालादिलक्षणम् ... ...
तालाभिनयलक्षणम् नन्दिकेश्वरः
ध्रुवपदटीका भावभट्टः
नर्तननिर्णयः पुण्डरीकविठ्ठलः
नाददीपिका भट्टाचार्यः
नारदी शिक्षा नारदः
नृत्तरत्नावली गणपतिदेवसेनः
नृत्याध्यायः अशोक मल्लः
पञ्चमसारसंहिता नारदः
*भरतनाट्यशास्त्रम् भरतमुनिः
भरतभाष्यम् न्यायदेवः
भरतलक्षणम् ... ...
भरतशास्त्रम् रघुनाथः
भरतशास्त्रसङ्गीतम् ... ...

परिशिष्टम् २ ५५
ग्रन्थनामानि ग्रन्थकर्तृनामानि
भरतसारसङ्ग्रहः चन्द्रशेखरः
मतङ्गभरतम् लक्ष्मणभास्करः
मुक्तावलिप्रकाशिका ... ...
मुरलीप्रकाशः भावभट्टः
मेलाधिकारलक्षणम् ... ...
रागकौतूहले नृत्तप्रकरणम् रामकृष्णभट्टः
रागचन्द्रोदयः हेमल्लः
रागतत्त्वविबोधः श्रीनिवासः
रागध्यानादिकथनाध्यायः ... ...
रागनिरूपणम् नारदः
रागप्रस्तारः ... ...
*रागमञ्जरी पुण्डरीकविठ्ठलः
रागमाला पुण्डरीकविठ्ठलः
रागमाला रत्नमाला वा क्षेमकरणः
रागरत्नाकरः गन्धर्वराजः
रागलक्षणम् ... ...
रागविचारः धीररामः
*रागविबोधः सोमनाथः
रागविवेकः ... ...
रागादिस्वरनिर्णयः रघुनाथदासप्रसादः
रुद्रडमरुभवसूत्रविवरणम् ... ...
वीणावाद्यलक्षणम् ... ...
वीरपराक्रमः वासुदेवः
श्रुतिभास्करः भीमदेवः
षड्रागचन्द्रोदयः ... ...
सप्ताङ्गलक्षणम् ... ...
*षड्रागचन्द्रोदयः पुण्डरीकविठ्ठलः
सङ्कीर्णरागाध्यायः ... ...
सङ्गीतकल्पतरुः ... ...
सङ्गीतचिन्तामणिः कमललोचनः
सङ्गीतदर्पणम् हरिवल्लभः
*सङ्गीतदर्पणम् दामोदरः
सङ्गीतदामोदरः शुभङ्करः
सङ्गीतदीपिका निम्बभूपालः

५६ सङ्गीतमकरन्दे ।
ग्रन्थनामानि ग्रन्थकर्तृनामानि
सङ्गीतनारायणः ... ...
सङ्गीतनारायणः पुरुषोत्तममिश्रः
सङ्गीतपाठः ... ...
*सङ्गीतपारिजातः अहोबलः
सङ्गीतपुष्पाञ्जलिः ... ...
*सङ्गीतमकरन्दः नारदः
सङ्गीतमकरन्दः वेदः
सङ्गीतमीमांसा कुम्भकर्णमहीमहेन्द्रः
सङ्गीतमुक्तावली देवाणाचार्यः
” ” देवेन्द्रः
सङ्गीतमेरुः कोहलः
सङ्गीतरत्नमाला ... ...
*सङ्गीतरत्नाकरः श्रीशार्ङ्गदेवः
सङ्गीतरत्नावली सोमदेवपरमर्दी
*सङ्गीतरत्नकरटीका कल्लिनाथः

• ” ” ( अध्याय १ ) सिंहभूपालः
  ” ” कुम्भकर्णनरेन्द्रः
  ” ” ( हिंदीभाषा ) गङ्गारामः
  ” ” हंसभूपालः
  सङ्गीतराघवः बोमभूपालः
  सङ्गीतराजः कुम्भकर्णः
  सङ्गीतविनोदः ... ...
  सङ्गीतवृत्तरत्नाकरः विठ्ठलः
  सङ्गीतशिरोमणिः ... ...
  सङ्गीतसमयसारः पार्श्वदेवः
  सङ्गीतसमयसारः ... ...
  सङ्गीतसर्वार्थसारसङ्ग्रहः ... ...
  संगीतसारामृतम् तुलजेन्द्रः
  सङ्गीतसारावली ... ...
  सङ्गीतसारोद्धारः हरिभटः
  सङ्गीतसुधा ... ...
  सङ्गीतसुधाकरः सिंहभूपालः
  सङ्गीतसुधाकरः हरिपालः
  सङ्गीतसुन्दरः सदासिवदीक्षितः
  सङ्गीतसुधामृतम् तञ्जावरनिवाशि भोसले इत्युपाङ्गतुलाजिमहाराजः

परिशिष्टम् २ ५७
ग्रन्थनामानि ग्रन्थकर्तृनामानि
सङ्गीतसेतुः गङ्गारामः
सङ्गीतामृतम् कमललोचनः
सङ्गीतोपनिषत् सुधाकलशः
सारसंहिता नारदः
स्वरप्रसारः ... ...
स्वरमञ्जरी ... ...
स्वरमेलकलानिधिः ... ...
*स्वरमेलकलानिधिः रामामात्यः
*हृदयप्रकाशः हृदयनारायणदेवः
*हृदयकौतुकम् हृदयनारायणदेवः
Additional List of Sanskrit Works on Music
(Supplied by the Central Library, Baroda, as
found in several Mss.-Catalogues and Reports.)
Dr. Bhandarkar's Report 1887-91.
१. संगीतरागकल्पद्रुम.
India office Library Catalogue-Tawney & Thomas.
२. संगीतनारायण. by नारायण.
Buhler's Catalogue-Gujarat, Kathiawad, etc.
३. संगीतरत्नाकर. by सारंगदेव (as distinguished from शार्ङ्गदेव which
is also mentioned in the same place )
४. संगीतोपनिषत्सार.
Oudh Catalogue.
५. संगीतसुधा. by भीमनागेन्द्र.
६. संगीतरत्न. ,, शारंगदेवसूरि.
७. संगीतरत्नसार. by भरताचार्य.
Bodleian Library Catalogue.
८. हस्तरत्नावली. by राघव.
८

५८ सङ्गीतमकरन्दे ।
India office Catalogue-Pt. 2-Eggeling.
९. ताललक्षण. by कोहलाचार्य.
Oppert's List.
१० सङ्गीतसुधाकर. ( सङ्गीतरत्नाकरव्याख्या ) by शिंगभूपाल
Tanjore Catalogue-Burnell.
११ दत्तिलकोहलीयम् by दत्तिलकोहल
१२ अभिनयदर्पण " नदिकेश्वर
१३ वाद्यप्रबन्धलक्षण.
१४. हस्तलक्षण.
१५ अभिनयलक्षण
१६ भरतार्णव by सुमति ( Condensed from नदिकेश्वर's भरतार्णव )
१७ नाट्यलक्षण
१८ भरतीयनाट्यलक्षण
१९. पादूलित by दुढिव्यास
२० कीर्तन
२१ राघवप्रबन्ध
Mysore & Coorg Catalogue-Rice.
२२. नन्दिभरत. by नन्दी
Mysore Catalogue.
२३. सङ्गीतपर्यावली.
२४. अभिनयप्रकरण. (शिवतत्वरत्नाकरांतर्गत )
२५ सङ्गीतचूडामणि. by हरिपालमहीपति.
२६ सङ्गीतलक्षणदीपिका by गौराचार्य
२७ सङ्गीतलक्षण
२८ सङ्गीतसारसङ्ग्रह by पार्श्वदेव
Central Library, Baroda.
२९ सङ्गीतचूडामणि by कविचक्रवर्ति
३० मानकौतूहल ( सङ्कीर्णाध्याय only ) in हिंदी
३१ भावप्रकाशन by शारदातनय
३२ मानमनोरञ्जन by मयाशङ्कर
३३. सङ्गीतराज by कुम्भकर्ण-
which is a सङ्गीतमीमांसा of 16,000 granthas consisting of
five Ratnakos'as (1) पाठ्यरत्नकोश (2) गीतरत्नकोश (3) वाद्यरत्नकोश
(4) नृत्तरत्नकोश (5) रसरत्नकोश, of which No 2 consisting of
about one third of the work is yet to be secured

परिशिष्टम् २ ५९
Rajendralal Mitra's Notices of Sanskrit Mss.
३४. रागमाला. by जीवराजदीक्षित.
Bikaner Catalogue.
३५. सुबोधिनी. (करणतन्त्रव्याख्या) by गणेशदेव.
३६. संगीतसार.
३७. संगीतरत्नाकर. by चूनरक son of लक्ष्मणार्य.
Madras Oriental Library.
३८. अभिनयशास्त्र. by कोहल.
३९. स्वररागसुधारस. (तालदशप्राणप्रकरण) तेलगूभाषांतरसहित.
४०. नाट्यचूडामणि. by सोमणार्य.
४१. भरतार्थचंद्रिका. by नंदिकेश्वर.
४२. मृदंगलक्षण.
४३. रागवर्णनिरूपण.
४४. रागसागर.
४५. संगीतरत्नाकर. (आंध्रभाषाटीकासहित)
Mr. T. C. Krishnaswami Iyer of Mylapore gave the
following names in the "Hindu" of Madras:—
Miscellaneous
४६. संगीतरत्न. } Both by राधामोहन सेन.
४७. संगीतरंग. }
४८. नाटकदर्पणसूत्र.
४९. संगीतसूत्रधार. by हरिजीवनब्राह्मणिक.
५०. संगीतसूत्र by मनोमथयनदि (ति?) (Probably मम्मट).
५१. संगीतकौमुदी by नारायण.
५२. अष्टमातृकाप्रबन्ध.
५३. गीतप्रकाश.
५४. हस्तमुक्तावलि.

सङ्गीतमकरन्दग्रन्थस्थानां पारिभाषिकदिशब्दानां वर्णानुक्रमणी।

पृष्ठं
अङ्गतालाः ४२
अङ्गद १३,३६
अङ्गानि ४५
अतिचित्र ५१
अतिश्रमरकं ५०
अत्रि ४
अद्भुत ५
अनाहत १,२
अनुराधा ५
अनुवादी ३,१२
अनुष्टुप् ४
अन्तर ७
अभिरङ्गता ६
अरुणा ११
अरेखा ४९
अवरोही ३
अश्वक्रान्ता ६
आग्नेय. १३
आत्रेय ४
आयति ११
आरोही ३
आलापा ६
आलिङ्ग २३
आहत २
इतिहासज्ञः २८
उमा ८
उच्चनीचा ११
उड्डु २२
उत्तममन्दा ६
उत्तरा ५
उत्तरायता ६
उष्णिक ४
ऋषभ ३
औडवः १२,२६

पृष्ठं
कच्छपी २२
कण्टक ५१
कटका २२
कन्या ५
कपिलः ४
कमलास्यकः १३
कम्पित १३
करणा २२
करुणा ५
कलोपनता ६
कवि २८
कश्यप. १२,३३
काकली ७
कान्ता ८
काललक्षणम् ४३
काहला २२
किन्नरी २२
किन्नरेशः १३
कुपित १३
कुबेरः १३
कुब्जिका २२
कुम्भ ५
कुरुंडायी ५०
कुचल ४९
कुशद्वीप ४
कुशिकः १३
कूटकारः २४
कूटतानः १०
कूर्मारवा ११
कूर्मी २२
केवाल ४९
कैशिकी ११
कोहलं ५१
कोहलः ३३

-something?
Wait, look at the first word:
कम...
Wait, could it be "कमठदुहितः"?
Wait, who is "कमठदुहितः"?
Kamatha-duhita = daughter of Kamatha?
Wait, could it be "कमलदुहितः"? Daughter of Kamala?
Wait, could it be "कर्कटदुहितः"? No, starts with क, then म.
Wait, could it be "कमलादयितः"? (Husband of Kamala = Vishnu)?
LOOK AT THE WORD:
क
म
ला (or र?)
द
यि
तः
Wait! Look at the letter before तः:
Is it 'यि' or 'हि' or 'चि'?
Wait! Look at 'द' - then 'यि' - य with i-kar!
"कमलादयितः"???
Wait, Kamala-dayita = Vishnu!
Wait, but Gopipati (Krishna/Vishnu) is on page 3.
Is Kamala-dayita on page 13?
Wait, look at the fourth and fifth letters:
Letter 1: क
Letter 2: म
Letter 3: look at the third letter:
Is it 'ठ'? 'र'? 'ला'?
Wait, does it have an 'aa' vowel mark?
No, wait! Look at the third letter:
It is 'दु'!
Wait, is it only 5 letters?
Let's count:

६२ सङ्गीतमकरन्दे ।
पृष्ठं | पृष्ठं
नागबन्धं ५० | बिन्दुः १३
नाट्यं १ | वीभत्सः ५
नाट्यशाला २७ | बोटावणी ५०
नादभेदाः २३ | बृहती ४
नादोत्पत्तिः १ | ब्रह्मा २,४,१३,३३
नारदः १,३,४,५,६,१३,३३ | ब्राह्मी. २१
निर्वैरी ८ | भटः २८
निवृत्तः १३ | भरतः १३,३३
नृत्यं १ | भार्गवः ४
पक्षी ४ | भास्करः ४
पञ्चमोदीच्यवा १० | भूमिगुप्तः ५
पटहः २२ | भृगुः ५
पणवः २२ | भूरिदेवेन्द्रः १३
पराशरः ४ | मघा ४
परिक्रमं ४९ | मडुः २२
परिवादिनी २२ | मतङ्गः १३,३३
परिहासकः २८ | मत्सरीकृत ६
पात्रलक्षणं ३० | मध्य १०
पार्वतीपतिः ३ | मध्यमग्रामः ५
पुराणिकः २९ | मनूरण ४९
पुष्कर ( द्वीप ) ४ | मन्द्रः १०
पुष्पाञ्जली ३२ | मन्द्रा २२
पूर्वाषाढा ५ | मर्दलः २१
पौरकी ६ | महती २२
प्रकृतः १३ | मात्रा ४४
प्रकृतिः ११ | माना ( तृ ) गुप्तः १३
प्रभावती ८ | मादली ६
प्रसन्नमध्यः १३ | मार्गः १३
प्रसन्नादिः १२ | मार्गलक्षणम् ४३
प्रसन्नाद्यन्तः १३ | मालिनी ८
प्रसन्नान्तः १२ | मुखरिफा २२
प्रसूना ८ | मूर्च्छना ७
प्रस्तारः ४७ | मृदङ्गः ३३,४८
प्रेङ्खः १३ | मृदङ्गलक्षणम् २१
फणितालं ५१ | यक्षः १३
बलिः १३ | योगिनः २
बाला ८ | रजनी ६

Not to be Issued
BHAVAN'S LIBRARY
Kulapati K. M. Munshi Marg
BOMBAY-400 007

६४ सङ्गीतमकरन्दे ।
पृष्ठं | पृष्ठं
षड्जः ३,३ | सम्भ्रमारी ४९
षड्जकैशिकी १० | शंरा ६
षड्जग्रामः ५ | सशङ्की ३,१२
षड्जमध्य। १० | सर्वारी ६
षड्जादि १० | सामवेदः ३
षण्मुखः १३ | सारस्वती २३
षाडवः १२,२६ | सारिणी ४९
सदाशिवः ३३ | सिद्धा ८
सभापतिः ३९ | सिद्धः ५
सभालक्षणं २७ |
समं ५१ | सुप्रभा ८
समगात्रं ५० | सुमुखी ६
समगीत १० | सूर्यः ५
समगेया ४९ | सैरन्ध्री २२
समुद्रः १३ | स्थायी ३,१२
सरस्वती ३,१३ | स्वरः १४
सर्पसङ्गा ८ | हतः १
सर्वैरत्ना ८ | हनुमान् ३३
सशीर्णरागाः २६ | हरिः १३,३३
सङ्गीतं १ | हरिणाक्षा ६
सञ्चारिणी १२ | हरिश्चन्द्र १३
सञ्चारी ३ | हृदयोन्मलिनी ८
सन्ध्यन्ती १० | हृष्यका ६
सम्पूर्णः १२,२६ | ह्लादी ८