सङ्गीतमकरन्द (देवर्षि नारद - प्राचीन भारतीय सङ्गीत, राग-रागिनी वर्गीकरण व नाद-ब्रह्म)

२४ सङ्गीतमकरन्दे ।
रोपेद्वेषपरित्यागी ( गः ? ) साधुत्वमुचितज्ञता ।
अनुद्धतोक्तिसंबन्धो नूनधातुविनिर्मकः ॥ २७ ॥
परचित्तपरिज्ञानं प्रबन्धेषु प्रगल्भता ।
द्रुतगीतविनिर्माणं पदान्तरविद्ग्धता ॥ २८ ॥
त्रिस्थानगमकप्रौढो विविधालसिनैपुणः (?) ।
अवधानगुणैरेभिः परो वाग्गेयकारकः ॥ २९ ॥
विदधानोऽधिकं चैवं मातृमन्दसुमध्यमः ।
धातुंमातृपदप्रौढः प्रबन्धेष्वपि मध्यमः ॥ ३० ॥
रम्यमातुविनिर्माता अधमो मन्दधातुकृत् ।
वरो यस्तु कविर्वर्णकविर्मध्यम उच्यते ॥ ३१ ॥
कूटकारोऽन्यकारस्तु माधुकारः प्रकीर्तितः ।
मार्गे देश्यं च यो वेत्ति स गन्धर्वोऽभिधीयते ॥ ३२ ॥
यो वेत्ति केवलं मार्ग स्वरादिः स निगद्यते ।
हृद्यशब्दः सुशारीरो ग्रहमोक्षविचक्षणः ॥ ३३ ॥
रागरागाङ्गभाषाङ्गक्रियाङ्गोपाङ्गकोविदः ।
प्रबन्धगाननिष्णातो विविधालसितत्त्ववित् ॥ ३४ ॥
सर्वस्थानादिगमकेष्वनायासल्लसद्गतिः ।
आयत्तकण्ठस्तालज्ञः सावधानो जितश्रमः ॥ ३५ ॥
शुद्धस्थानलयाभिज्ञः सर्वकाकुविशेषवित् ।
अपारस्थायिसञ्चारः सर्वदोषविवर्जितः ॥ ३६ ॥
क्रियापरोचितालापः सुखरो धारणान्वितः ।
स्फूर्जनिश्चजनो हारीरहक्रुद्वचनोदरः (?) ॥ ३७ ॥
१ 'रागद्वेषपरित्यागः साधुत्वमुचितज्ञता' इति सङ्गीतरत्नाकरे (पृ. २४४) । २ 'अनुच्छिष्टो-
क्तिनिबन्धो नूतधातुविनिर्मिति' इति सङ्गीतरत्नाकरे । ३ 'त्रिस्थानगमकप्रौढिर्विविधालसिनैपुणम्'
इति सङ्गीतरत्नाकरे । ४ °गुणैरेभिर्व्वरो वाग्गेय° इति सङ्गीतरत्नाकरस्थः पाठः । ५ °धिकं धातुं
मातुमन्दस्तु मध्यम.° इति सङ्गीतरत्नाकरगत. पाठ. । ६ °धातुमातृविदप्रौढः प्रब° इति सङ्गीतर-
त्नाकरे । ७ 'कुट्टिकारोऽन्यधातो तु मातृकारः प्रकीर्तितः' इति सङ्गीतरत्नाकरे । ८ 'स्फूर्जद्भिर्ज-
वनो हारिरह कृद्भजनोदुर' इति सङ्गीतरत्नाकरे ।