सङ्गीतदर्पण (दामोदर पण्डित - तंजौर सरस्वती महल संस्करण, सङ्गीत एवं नाट्य लक्षण)

52
' अथ प्रकीर्णकाध्यायः ' ।
अथ गीतोपयोगित्वादालप्तिर्गमकादयः ।
निरूप्यन्ते मया सम्यक् लक्ष्यदृष्ट्या तु तत्वतः ॥ २९० ॥
रागालापनमालप्तिः प्रकटीकरणं मतम् ।
सापुनर्द्विविधा रागरूपकाभ्यां विशेषणात् ॥ २९१ ॥
(290-291) ' Alapana or Alapti' or exposition of the
'Raga' or mode defined ; and its 2 kinds, namely,
(1) Ragalapti, the expansion of Raga without a
composition
(2) Rupakalapti, that is expansion of portions of
of a musical piece
(சு 290-291) 'ஆலாபம் அல்லது ஆலப்தி' என்னும் ராக
விஸ்தாரம் -- அதன் இருவகை;— (1) ராக ஆலப்தி (2) ரூபக
ஆலப்தி
स्वस्थानकैश्चतुर्भिर्या क्रियतेरूपकं विना ।
सा रागालप्तिरुदिता रूपकक्षेपणोत्तरा ॥ २९२ ॥
रागोपवेशनं यत्र स स्थायीस्वर उच्यते ।
यश्चतुर्थस्वरस्तस्मात् स च द्वयर्ध उदीरितः ॥ २९३ ॥
तस्मादधस्तने यत्तु चालनं क्रियते स्वरे ।
मुखचालस्सकथितः स्वस्थानं प्रथमं च तत् ॥ २९४ ॥
द्वयर्धस्वरे चालयित्वा विन्यसेत्तद् द्वितीयकम् ।
स्थायिस्वरादष्टमस्तु द्विगुणः परिकीर्तितः ॥ २९५ ॥