सङ्गीतदर्पण (दामोदर पण्डित - तंजौर सरस्वती महल संस्करण, सङ्गीत एवं नाट्य लक्षण)

199
अधरोदशनाजिह्वा चिबुकं वदनं तथा ।
उपाङ्गानि द्वादशेति शिरस्यङ्गान्तरेषुतु ॥ १०२ ॥
पाष्र्णीगुल्फौ तथाङ्गुल्यः करयोः पादयोस्तले ।
मुखरागश्च करयोः प्रचारः करणानिच ॥ १०३ ॥
इति रत्नाकरमते अङ्गप्रत्यङ्गोपाङ्गभेदः ।
अथाङ्गिकोक्तप्रकारमाह ।
शिरो नेत्रकरादीनामङ्गानां मेलने सति ।
कायस्थितिर्मनोनेत्रहारीत्वेषा प्रकीर्तिता ॥ १०४ ॥
कटाक्षेणयुतेनेत्रे निर्मलं भ्रुकुटिद्वयम् ।
सुहासंवदनंचैव रूपमेतदुदाहृतम् ॥ १०५ ॥
अथवा । अङ्ग प्रत्यङ्गाकानां यः सन्निवेशो यथोचितः ।
सैवोक्ता जनताचित्तनयनानन्ददायिनी । इति रेखा ॥
प्रमाणं गीतवाद्याभ्यां नृत्यस्य समता भवेत् । इति प्रमाणम् ।
सम्प्रदायानुसरणं मुद्राहृदयरञ्जनी । इति मुद्रा ॥ १०७ ॥
जवत्वं स्थिरता रेखा भ्रमरीदृष्टिरश्रमः ।
प्रीतिर्मेधावचो गीतिः पात्रप्राणा दशस्मृताः ॥ १०८ ॥
इति दशप्राणाः ।
यन्नमध्येन सञ्चेन नैरन्तर्येण नर्तनम्
प्रमाणरेखया युक्तं मट्टनृत्यं प्रचक्षते ॥ १०९ ॥ इति मट्टः ।
यतो हस्तस्ततो दृष्टिर्यतो दृष्टिस्ततोमनः ।
यतोमनस्ततो भावः यतो भावस्ततो रसः ॥ ११० ॥