सङ्गीतदर्पण (दामोदर पण्डित - तंजौर सरस्वती महल संस्करण, सङ्गीत एवं नाट्य लक्षण)

101
मुखरी प्रेति मुखरी पर्यायोऽभार¹उच्यते ॥ ५९० ॥
गीतानुगस्यपर्यायः डव²ण इति कथ्यते ।
तत्र वादक शुद्धवट्ट लक्षणम् ।
वादको वादकर्तास्यात् वादः पक्षपरिग्रहः ॥ ५९१ ॥
छागस्यारोगिणः कृत्त्वा पारिजाठरचर्मणः ।
अतिस्वच्छतराः शुद्धाः विधेयावर्तुलास्तुषट् ॥ ५ ॥
निक्षिप्यपारिकास्तास्तु किंचिदुष्णजलेपुनः ।
कराभ्यां मर्दयेत्तज्ज्ञः कोमलं मलवर्जितम् ॥ ६ ॥
तिस्रस्तिस्रः पारिकास्तु प्रत्येकंवदनेन्यसेत् ।
तन्त्रद्वे महिषीचर्म कषमल्लसिताभिदा ॥ ७ ॥
तेहृत्य (त्वा) द्विगुणीकृत्य वेणिवन्मेलयेद्दृढम् ।
एवं जलधरध्वानगंभीरो भवतिध्वनिः ॥ ८ ॥
कांस्य ताले ......................।
धं भौ धां धां धलां मेयां डमं डमरुकेततः ॥ ९ ॥
रुञ्जौ रुंधु च ढक्कायां डकुल्यां तु चकंबुरे (?) ।
धुंकारमथतुंबक्यां धडिनिस्साणकेधडाम् ॥ १० ॥
सल्लोकेपि त्रिघ ल्यां धौं घनतालेतकस्ततः ।
करटायान्तु डेमेवं प्रधांनाक्षरयोजना ॥ ११ ॥
शेषाः साधारणाः पाटाः सर्ववाद्येयथोचिताः ।
तेचानन्त्यान्नशक्यन्ते प्रत्येकं वेदितुंबुधैः ॥ १२ ॥

1. ‘पर्यायो भारः’ इति वा पाठः
2. ‘श्रवण’ इति वापाठः