समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

६ समराङ्गणसूत्रधारे।
युगधर्मव्यवस्थाभिः काश्चादौ लोकवृत्तयः।
कश्चादिमस्ततो राज्ञां ग्रहाणां वर्णिनां कथम् ॥ ९ ॥
कति देशाः कति भुवः पृथक्त्वेन निरूपिताः।
कार्यः क्व च कथं सन्निवेशो जनपदाश्रयः ॥ १० ॥
˚व्यक्तचिह्नैः स्वनस्पर्शगन्धवर्णरसादिभिः।
काः शस्ता निन्दिताः काश्च पुराणामपि भूमयः ॥ ११ ॥
कार्यं केन विधानेन भूभृत्पुरनिवेशनम्।
किं फलं सुविविष्टेऽस्मिन् दुर्विशिष्टे च किं पुनः ॥ १२ ॥
कतिप्रकारं दुर्गं च दुर्गकर्मक्रमश्च कः।
किमग्रपुरसंस्थानमनिन्द्यं किं च निन्दितम् ॥ १३ ॥
कश्चात्रानुक्रमविधिः प्रमाणैरुपपादितः।
प्राकारगोपुराट्टालपरिखावप्रकर्म च ॥ १४ ॥
तमङ्गनिर्गमद्वारप्रतोल्यट्टालकादिभिः।
कीदृशः प्रविभागश्च रथ्याचत्वरवत्मर्भिः ॥ १५ ॥
भूमिप्रमाणसंस्थानं सीमा चैं क्षेत्रदिक्पथैः।
: नगरग्रामखेटानां निवेषाः स्युः पृथक् पृथक् ॥ १६ ॥
पुरस्याभ्यन्तरे पूर्वं कैर्द्रव्यैावयवक्रमैः।
कस्मिन् स्थाने कथं कार्यं शक्रध्वजनिवेशनम् ॥ १७ ॥
प्रतिसंवत्सरं तस्य नियुक्तस्य कथं पुनः।
हिताय नृपलोकानां विधातव्यो महोत्सवः ॥ १८ ॥
गृहेषु केषु केष्वत्र कासु कासु ककुप्सु च।
भागैर्बाह्यान्तरैः कैः कैः कार्याः काः काश्च देवताः ॥ १९ ॥
कैः कैर्यानपरीवारवर्णरूपविभूषणैः।
कार्याः कैः कैः सुरा वस्त्रवयोवेषायुधध्वजैः ॥ २० ॥
१ क. ख. द. व्यक्तिचिह्नैः। २ द. विनिन्दितम्। ३ क. ग. भू. पाठः, ख. द. च।