समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

६२६ समराङ्गणसूत्रधारे

अथ वैष्णवादिस्थानकलक्षणं नामाशीतितमोऽध्यायः ।
अथान्यान्यभिधीयन्ते चेष्टास्थानान्यनेक²शः ।
यानि ज्ञात्वा न मुह्यन्ति +¹+ चित्रविचक्षणाः ॥ १ ॥
वैष्णवं समपादं च वैशाखं मण्डलं तथा ।
प्रत्यालीढम³थालीढं स्थानान्येतानि (ल⁴क्षणम् ? ) ॥ २ ॥
(अश्वक्रामत्तमथायाम⁵विहितनाकत्रयं स्त्रीणाम् ? ) ।
⁶द्वौ तालावर्धतालश्च पादयोरन्तरं भवेत् ॥ ३ ॥
तयोः समन्वितस्त्वेकस्त्र्यश्रः पक्षस्थितोऽपरः ।
किञ्चिदञ्चितजङ्घं च (श⁷ङ्गात्रभोज्यचसंयुक्तम् ? ) ॥ ४ ॥
वैष्णव⁸स्थानमेतद्धि विष्णुरत्राधिदैवतम् ।
समपादे समौ पादौ तालमात्रान्तरस्थितौ ॥ ५ ॥
स्वभावसौष्ठ¹⁰वोपेतौ ब्रह्मा¹¹ चात्राधिदैवतम् ।
तालास्त्रयोऽर्धतालश्च पादयोरन्तरं भवेत् ॥ ६ ॥
त्र्य¹²श्रमॆकं द्वितीयं च पादं¹³ पक्षस्थितं लिखेत् ।
(नैपमोरु¹⁴ ? ) भवतत्येवं स्थानं वैशाखसंज्ञितम् ॥ ७ ॥
विशाखो भगवानस्य स्थानकस्याधिदैवतम् ।
ऐन्द्र(न्द्रं ) स्यान्मण्डलं पादौ चतुर्मू(स्ता )लान्तरस्थितौ ॥ ८ ॥
त्र्यस्रै¹⁵(श्र )पक्षस्थित(नि )श्चैव कटिजानुसमा तथा ।
प्रसार्य दक्षिणं पादं पञ्चतालान्तरस्थितम् ॥ ९⁹ ॥
आलीढं स्थानकं कुर्याद् रु¹⁶द्रश्चात्राधिदैवतम् ।
कुञ्चितं दक्षिणं कृत्वा वामपादं प्रसारयेत् ॥ १० ॥
आलीढं परिवर्त(र्ते )न प्रत्यालीढमिति स्मृत¹⁷म् ।
दक्षिणस्तत्र समः(?) पादस्त्र्यश्रः पक्षस्थितोऽपरः ॥ ११ ॥

---

१ द. चित्रे । २ द. णः । ३ द. मयालीड । ४ मुद्रित पुस्तके 'लक्षयेन्' इति स्यात् ।
५ द. ॰यामवहित्यं स्थानकत्रयं स्त्रीणाम् । ६ द. वै । ७ द. गात्रा भाव्यवसंयुक्तम् । ८ द. वं । ९ द. ष्टा ।
१० द. भा । ११ द. ह्मा । १२ द. त्र्यस्र । १३ द. 'दं' स्थाने 'दौ' पाठः । १४ द. निश्मौरु ।
१५ द. स्रः । १६ द. भद्रश्चात्रोधिदैवतं । १७ द. तः ।