समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

द्वारगुणदोषो नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः । २२७
आहर्तुर्नेकयज्ञानां राजा राजाधिपश्च यः ।
तस्याप्यर्धाष्टमतलं भवनं सन्निवेशयेत् ॥ २६ ॥
वाजपेयेन वा यष्ट्वा यो द्विजः स्यात् समाहितः ।
गवां कोटि¹प्रदो यो वा सोऽपि तस्मिन् भवेद्भु²(द)भीः ॥ २७ ॥
यथाप्रमाणनिर्दिष्टे वसन्तस्ते नृपादयः ।
प्राप्नुवन्ति परामृद्धिमवृद्धिं तु विपर्यये ॥ २८ ॥
सपीठतलकं वेश्म मानतः संप्रकीर्तितम् ।
साधारणेन हस्तेन परं शूद्रस्य विंशतिः ॥ २९ ॥
चत्वारिंशद् विशः षष्टिः क्षत्रियस्य प्रशस्यते ।
अशीतिर्द्वि³जमुख्यस्य शतहस्ता महीपतेः ॥ ३० ॥
नातः परं नृणामूर्ध्वप्रमाणं शस्तमुच्यते ।
देवदानवदैत्यानां पिशाचोरगरक्षसाम् ॥ ३१ ॥
सिद्धगन्धर्वयक्षाणां विधातव्यमतोऽधिकम् ।
एकभौमादधो नैव गृहं शूद्रस्य विद्यते ॥ ३२ ॥
वैश्यस्य भवनं कार्यमधो नान्य(ध्य)र्धभूमिकात् ।
द्विभूमिकादधः कार्य क्षत्रियस्य न मन्दिरम् ॥ ३३ ॥
सार्धद्वि⁴भौमाद् विप्रस्य त्रितलादपि भूपतेः ।
हीनप्रमाणादमृतो गृहं यत् कुशिल्पिना स्याद् विहितं कथञ्चित् ।
भर्तुर्भिये ⁵सिद्धिविनाशनं तत् प्रशस्तं⁶शीलादिविपर्ययाय ॥ ३४ ॥
गुणदोषान् प्रवक्ष्यामि द्वाराणां सर्ववास्तुषु ।
सुस्थितं चतुरश्रं च कान्तं स्वद्रव्ययोजितम् ॥ ३५ ॥
ऋजुं⁷ स्वकीयदिग्भागे न ह्र⁸स्वं न तथोच्चकैः ।
नाल्पं न कुब्जं नाप्यनि( ?)पिण्डितं न बहिर्गतम् ॥ ३६ ॥
१ द. कोटिः प्रदेया वा; ख. ग. टिः प्रदेया वा । २ द. ख. ग. भवेद्भूमी । ३ ख. ग.
द. तिर्द्वयमु । ४ द. भू॰ । ५ द. ॰यै द्वित्रिवि; ख. ग. 'द्वित्रिवि' (?) । ६ द. ॰स्तलीला
च विप॰ । ७ ख. ग. जू । ८ द. ख. ग. स्वे ।