साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

३५० साहित्यदर्पणे
यथा—
'प्राणप्रयाणदुःखानि उक्तवानस्म्यनक्षरम् ।
नन्वात्मनः प्रभो, किं न सुग्रीवन्ते समर्पितः ॥'
अवधीरितकर्तव्यकथनं तु निवेदनम् ॥ २१० ॥
यथा राघवाभ्युदये—'लक्ष्मणः—आर्य, समुद्राभ्यर्थनाया-
द्युतोऽसि । तत्किमेतत् ।'
प्रवर्त्तनं तु कार्यस्य यत्स्यात्साधुप्रवर्त्तनम् ।
यथा वेण्याम्—'राजा—कञ्चुकिन्, देवस्य देवकीनन्दन-
मानादृत्तस्य भीमसेनस्य विजयमङ्गलाय प्रवर्त्तन्तां तत्रोचिता-
रम्भाः ।'
आख्यानं पूर्ववृत्तोक्तिर्—
यथा तत्रैव—
'देशेऽ सोऽयमरातिशोणितजलैर्यस्मिन्ह्रदाः पूरिताः' इत्यादि ।
युक्तिरर्थावधारणम् ॥ २११ ॥
यथा तत्रैव—
'यदि समरमपास्य नास्ति मृत्यो-
र्भयमिति युक्तमितोऽन्यतः प्रयातुम् ।
अथ मरणमवश्यमेव जन्तोः
किमिति मुधा मलिनं यशः कुरुध्वम् ॥'
॥ प्राणेति । विभो श्रीराम ॥ अवधीरितेति । अवज्ञातस्य
प्रयोजनस्य अवधारणं कर्तव्यत्वनिश्चयः ॥ इतः समरात् । अथ सम-

1. देश इति । पाठस्तु—'अद्यादेव तथाविधः परिभवस्नांतस्य देवानहं । हर्ने
   वाहितशस्त्रसमरगुरूप्यन्नाणि नाप्यन्ति मे चद्रामेण इत तदेव हुरो द्रौपदे
   क्रोधन. ॥' इति ॥
   १. 'उपचिता च