साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

भूमिका । ७७
मुसलचापवाणशूलशक्तिहलवन्धगर्भितैरष्टभिः श्लोकैर्यदुद्धारं महाचक्रमुत्पद्यते
तन्निर्गतात्—
'शतानन्दापराख्येन भट्टवामकसूनुना ।
साधितं रुद्रटेनेदं सामाजा धीमतां हितम् ॥'
इति श्लोकाज्ज्ञायते । शिशुपालवधादिविलक्षणोऽयं बन्धः काञ्च चित्रयति ।
शृङ्गारतिलककर्त्ता रुद्र इति नतु रुद्रटः । उक्तं च तिलकान्ते रुद्रेण—'शृङ्गा-
रतिलकविधिना पुनरपि रुद्रः प्रसादयति' इति ।
वक्रोक्तिजीवितकारः ।
वक्रोक्तिजीवितं नाम अलंकारसंदर्भः । यस्य रचयिता आचार्यकुन्तकः ।
अस्यैव—
'संरम्भः करिकीटमेघशकलोद्देशेन सिंहस्य यः
सर्वस्यैव स जातिमात्रनियतो हेवाकलेशः किल ।
इत्याशारिरदक्षयाम्बुदघटावन्धेऽप्यसंरब्धवा-
न्योऽसौ कुत्र चमत्कृतेरतिशयं यात्वम्विकाकेसरी ॥'
इति पद्यं व्यक्तिविवेके द्वितीयविमर्शे महिमा अनेकधा दूषयित्वा पर्यन्ते—
'काव्यकाञ्चनकाभिमानिना कुन्तकेन निजकाव्यलक्ष्मणि ।
यस्य सर्वनिरावद्यतोदिता श्लोक एष स निदर्शितो मया ॥'
इत्युक्तम् ॥
वाचस्पतिमिश्रः ।
सर्वतन्त्रस्वतन्त्रोऽयम् उद्योतकाराद् अधस्तनः उदयनाद् ऊर्द्ध-
शूलबन्धो यथा—
नानुषो राजस स्यात्सुहोवफूटेशदेवताम् ।
तां शिदावारितां सिताब्दामितां हि स्तुतां सुरैः ॥ ६ ॥
शक्तिबन्धो यथा—
मारिपारये रथेऽन्द्यानु सानु गानेद्यमद्य हि ।
रिमात्यूपादिपातुं ए सं दन्दिन्कुरुदुरुम् ॥ ७ ॥
हलबन्धो यथा—
मातङ्गाङ्कविधिनाङ्गुन पादं समुद्यतम् ।
वलूरित्वा सिरक्तू निष्पाताहन्ति रंहसा ॥ ८ ॥
एतैः उद्धारितैर्निर्गतैरहतो महाचक्रबन्धो निष्पद्यते । शेषं दिशति दृष्टान्ते
द्रष्टव्यमिति ।