साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

भूमिका । ५७
मुसलचापबाणशूलशक्तिहलवन्धगर्भितैरष्टभिः श्लोकैर्दशारं महाचक्रमुत्पद्यते
तन्निर्गतात्—
'शतानन्दापराख्येन भट्टवामकसूनुना ।
साधितं रुद्रटेनेदं सामाजा धीमतां हितम् ॥'
इति श्लोकाज्जायते । शिशुपालवधादिविलक्षणोऽयं बन्धः कान्न चित्रयति ।
शृङ्गारतिलककर्त्ता रुद्र इति नतु रुद्रटः । उक्तं च तिलकान्ते रुद्रेण—'शृङ्गा-
रतिलकविधिना पुनरपि रुद्रः प्रसादयति' इति ।
वक्रोक्तिजीवितकारः ।
वक्रोक्तिजीवितं नाम अलंकारसंदर्भ. । यस्य रचयिता आचार्यकुन्तकः ।
अस्यैव—
'संरम्भः करिकीटमेघशकलोद्देशेन सिंहस्य यः
सर्वस्यैव स जातिमात्रनियतो हेवाकलेशः किल ।
इत्याशाद्विरदक्षयाम्बुदघटाबन्धेऽप्यसंरब्धवा-
न्योऽसौ कुत्र चमत्कृतेरतिशयं यात्वम्बिकाकेसरी ॥'
इति पद्यं व्यक्तिविवेके द्वितीयविमर्शे महिम्ना अनेकधा दूषयित्वा पर्यन्ते—
'काव्यकाञ्चनकषाभिमानिना कुन्तकेन निजकाव्यलक्ष्मणि ।
यस्य सर्वानरवद्यतोदिता श्लोक एष स निदर्शितो मया ॥'
इत्युक्तम् ॥
वाचस्पतिमिश्रः ।
सर्वतन्त्रस्वतन्त्रप्रधियोऽयम् उद्योतकाराद् अधस्तनः उदयनाद् ऊर्ध्व-

---

शूलबन्धो यथा—
मानुषो राजत स्वासूहोढकूतेशदेवताम् ।
तां सिपापासितां सिद्धाद्धसितां हि सतां स्तुहि ॥ ६ ॥
शक्तिबन्धो यथा—
नाहिपारये रघेन्द्यानु सानु मानेयमप्र हि ।
हिमातद्वादिपासुं प कं कश्चिन्नमुच्यतम् ॥ ७ ॥
हलबन्धो यथा—
मातङ्गानङ्गविधिनामुना पादं तमुद्यतम् ।
बहुदिवा सिरस्त्य सिद्धालाहन्ति रंहसा ॥ ८ ॥
एतैः पञ्चादिशूलेनगर्भितैरष्टभो महाचक्रबन्धो निष्पद्यते । शेषेण दिशन्ती प्रान्तश्लोके
द्रष्टव्यानि ।