साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

१२० साहित्यदर्पणे
पुनश्च—
अवस्थाभिर्भवन्त्यष्टावेताः षोडशभेदिताः ।
स्वाधीनभर्तृका तद्वत्खण्डिताथाभिसारिका ॥ ७२ ॥
कलहान्तरिता विप्रलब्धा प्रोषितभर्तृका ।
अन्या वासकसज्जा स्याद्विरहोत्कण्ठिता तथा ॥ ७३ ॥
तत्र—
कान्तो रतिगुणाकृष्टो न जहाति यदन्तिकम् ।
विचित्रविभ्रमासक्ता सा स्यात्स्वाधीनभर्तृका ॥ ७४ ॥
यथा—'अस्माकं रति वाससी—' इत्यादि (९०पृ.) ।
पार्श्वमेति प्रियो यस्या अन्यसंभोगचिह्नितः ।
सा खण्डितेति कथिता धीरैरीर्ष्याकषायिता ॥ ७५ ॥
यथा—'तद्वितथमवादीः—' इत्यादि (११३पृ.) ।
अभिसारयते कान्तं या मन्मथवशंवदा ।
स्वयं वाभिसरत्येषा धीरैरुक्ताभिसारिका ॥ ७६ ॥
उदाहरणम्—
न च मेतिगच्छति यथा लघुतां, करुणां यथा च कुरुते न मयि ।
निपुणं तथैनमभिगम्य वदेर्गर्भद्रुतिं क्वचिद्दिनि संदिदिगे ॥
उच्छ्रिते कनकद्रणद्वयमिदं, बद्धा दृढं मेखला,
दत्तेन प्रतिपादिता मुग्गरयोर्मङ्गीयोर्मूक्रता ।
.... । ईर्ष्याकषायिता ईर्ष्या कषायीकृताचित्ता ॥ अभिसारिकाया लक्षणं
........ सूत्रेण तद्व्याचष्टे—अभिसारयते इति ॥ न चेति । न
....... दूतं प्रति संदिष्टे कविः न्याख्यातं ॥ उच्छ्रि-
.............................................................
.............................................................
.............................................................
.............................................................
.............................................................
.............................................................
.............................................................
.............................................................
.............................................................