रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

402 रत्नावली
The metre is शार्दूलविक्रीड़ितम् । The figure of speech is उदात्त
as the super-mundane grandeur has been described. “लोका-
तिशयसम्पत्तिवर्ण नोदात्तमुच्यते” साः दः १०।८४
Ch. of voice.— आक्षिप्तम्......निर्व्वर्ण यन्तम्......कृतम्......तिष्ठन्तम्...
...विभवम् दाःस्थः ग्राम्यं कृतवान् माम् ॥१२॥
Sl. 13. In this shloka Bābhravya, the chamberlain of
Udayana, describes his being in a state of excessive joy which
he feels at the prospect of seeing his master after a long time
after the ship-wreck in which he was one of the victims.
This joyful state also adds to the symptoms of his old age.
वृद्धिम्—Increase. वि – वृध् + क्तिन् । Obj. to प्रथयतितराम् ।
कम्पस्य—Tremor.
N. B. Old men tremble while walking.
प्रथयतितराम्—Redoubles. Nom. प्रहर्षः । प्रथ् + णिच् + लट् ति, then
तरप् is added by the rule “द्विवचनविभज्योपपदे तरवीयसुनौ” with आम्
(आम्) by the rule “किमेत्तिङव्ययघादाब्वद्रव्यप्रकर्षे” in the sense of
excellence. The form in लुङ् is अपप्रथत् ।
साध्वसवशात्—Out of nervousness. साध्वसस्य वशः (६ष्ठीतत्) तस्मात् ।
अविस्पष्टां—Indistinct ; Adj. to दृष्टिम् । न विस्पष्टाम् (नञ्तत्)
तिरयति—Covers. तिरः करोतीति तिरस् + णिच् + ल लट् ति ।
स्खलद्वर्णाम्—Adj. to वाणीम् । स्खलन्तः वर्णाः यस्यां (बहु) ताम् ।
With faltering syllables.
जड़यतितराम्—Makes indistinct or inarticulate. अतिशयेन जड़ां
करोतीति जड़ + णिच् + लट् ति, then तरप् is added along with आम् in
the sense of excellence.
N. B. Old men tremble, have short eye-sight and speak
with faltering voice. The chamberlain is an old man. In