रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

326 रत्नावली
राजा—( दृष्ट्वा सहर्षम् ) अये वसन्तकः प्राप्तः ! सखे ! परि-
ष्वजस्व माम् ।
( विदूषकः परिष्वजति )
वसन्तकः—भो वयस्स ! देवीए अनुग्गहिदह्नि ।
राजा—वेषेणैव निवेदितस्त्वया देव्याः प्रसादः । तत्
कथ्यतामिदानीं सागरिकायाः का वार्त्तेति ।
वसन्तकः—( सवैलक्ष्यमधोमुखस्तिष्ठति )
राजा—वयस्य ! किं न कथयसि ?
वसन्तकः—अप्पिअं त्ति णिवेदिदुं ण पारेमि । (क)
(क) अप्रियमिति निवेदयितुं न पारयामि ।
सब्याजैः इति । सब्याजैः छलयुक्तैः शपथैः प्रियेण वचसा मधुरवाक्येन अधिकं
चित्तानुवृत्त्या छन्दोऽनुगमनेन परेण निरतिशयेन वैलक्ष्येण विषादेन सह पादपतनैः
सखीनां मुहुः वाक्येन अनुरोधवचनेन देवी तथा प्रत्यासत्तिं प्रसन्नताम् न उपागता प्राप्ता
प्रापितेत्यर्थः । यथा रुदत्या तया एव देव्या वासवदत्तया एव बाष्पसलिलैः अश्रुजलैः
कोपः अपनीतः दूरीकृतः । बाष्पजलपतनाद् अन्तर्गतकोपसम्भारस्य प्रक्षालितवात्
कोपस्यापगम इत्यर्थः ॥१॥ बाधते पीडयति । कृत इति । अभोजगर्भसुकुमारतनुः अभ्रोजस्य
पद्मस्य गर्भः अन्तः तद्वत् सुकुमारा कोमला तनुः देहः यस्याः सा । तदा साक्षात्कार-
वसरे इत्यर्थः । असौ मम प्रियतमा सागरिका प्रथमरागघने मदङ्गे लयप्राप्तेव प्रथमः
रागः अनुरागः तेन घने गाढे अनुरागातिशयैनेत्यर्थः । कण्ठग्रहे आलिङ्गने विलीय
अनुरागातिशयाद् द्रवीभूय आनन्दरसतां प्राप्य इत्यर्थः । सद्यः इदानीमेव पतन्तः ये
मदनमार्गणाः मदनबाणाः तेषां रन्ध्रमार्गैः छिद्रपदैः अवसरं प्राप्य इत्यर्थः । हृदयं प्रविष्टा
यथा द्रवीभूतं वस्तु किञ्चित् रन्ध्रपथमवाप्य तेनैव अन्तः प्रविशति तद्वत् ॥२॥ विश्रामस्थानम्
विनोदस्थानम् । संयतः बद्धः । बाष्पमोचं अश्रुमोचनम् । निर्भरा निरतिशया उत्कण्ठा
तया परिक्षामां क्षीणाम् । श्लाघनीयलावण्यां मनोहरसौन्दर्ययुक्ताम् । परिष्वजस्व
आलिङ्गय ।