रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

बोध, the root इ is not changed into गम् and thus the form प्रत्या-
गमयति is not available. The prevailing rule is “णौ गमिरबोधने” ।
The figure of speech is समासोक्तिः, as by the description of the
behaviour of the setting sun, the behaviour of a parting lover
is suggested. The definition of समासोक्ति is—
“समासोक्तिः समैर्यत्र कार्यलिङ्गविशेषणैः ।
व्यवहारसमारोपः प्रकृतेऽन्यस्य वस्तुनः ॥ साः दः १०।५६-५७
The metre is वसन्ततिलकम् । ‘’ज्ञेयं वसन्ततिलकं तभजा जगौ गः” ।
Ch. of voice.—यातेन……भूयते……समयेन एतेन । सूर्यया……
भवत्या प्रतिबोधनीया (भूयते) । प्रत्यायना……भनेन……—करेण सूर्येण……
क्रियते ॥ ६ ॥
P. 237. बहुलीकृत etc.—Adj. to तिमिरसंघातः । With sparsely set
rows of trees rendered dense. वनानां राजिः (६ष्ठीतत्) विरला वनराजिः
(कर्मधा) तस्याः सन्निवेशः ६ष्ठीतत् बहुलीकृतः विरलवनराजिसन्निवेशः येन (बहु) सः ।
अबहलः बहलः कृतः इति बहुल + च्वि अभूततद्भावे + कृ + क्त कर्मणि । बहुल
means घन ।
गृहीतघनपङ्क etc.—Adj. to तिमिरसंघातः । घनः पङ्कः (कर्मधा) गृहीतः
घनपङ्कः (कर्मधा) तेन पीवराः (श्यावत्) तादृशाः वराहमहिषाः (कर्मधा) तद्वत्
कृष्णा (उपमान कर्मधा) तादृशी छविः यस्य (बहु) सः । पीवर means stout.
This adds to the deep dark colour of the gloom.
तिमिरसंघातः—Mass of gloom. तिमिरस्य संघातः (६ष्ठीतत्) सम् - हन्

• घञ् = संघातः mass “संघातः पुंसि घाते च संहतौ नरकान्तरे”—मेदिनी ।
  स्थगयति—स्थग् - संवरणे + लट्, ति ।
  Cf. “विच्छिन्न मोहः स्थगयति कथं मन्दभाग्यः करोमि” । उः राः चः III. 38.
  क्रमात्—ल्यब् लोपे ५मी । क्रममवलम्ब्य इत्यर्थः ।
  घटिद्रुम etc.—घटयश्च द्रुमाश्च पुरविभागाश्च (द्वन्द्वः) तान् । पुरस्य विभागाः
  (६ष्ठीतत्) ; different parts of the city.