रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

राजा—( सखेदम् ) कष्ट' भोः, कष्टम् !
किं' देव्याः कृतदीर्घरोषमुषितस्निग्धस्मितं तन्मुखं
^1त्रस्तां सागरिकां सुसम्भृतरुषा सन्तर्ज्य'मानां तथा^2 ।
बद्धा नीतमितो वसन्तक'महं किं चिन्तयाम्यत्यहो^3
सर्व्वाकारकृतव्यथः क्षणमपि प्राप्नोमि नो निर्वृतिम् ॥१८॥
तत् किमिदानीमिह स्थितेन प्रयोजनम् ? देवीं प्रसादयितुम्
अभ्यन्तरमेव प्रविशामि ।
इति निष्क्रान्ताः सर्व्वे
इति सङ्केतक' नाम तृतीयोऽङ्कः
विपद्यमानम् मरणमापन्नम् । किं' देव्याः इति । किमिति वितर्के । महिष्याः
वासवदत्तायाः कृतेन दीर्घेण रोषेण क्रोधेन मुषितम् अपहृतम् स्निग्धस्मितं मधुरहास्यं
यस्मिन् तत् मुखं चिन्तयामीत्यनेन सह सम्बन्धः । त्रस्तां भीतां सागरिकां तथा
वासवदत्तया सन्तर्ज्य'मानां भर्त्स्यमानां सुसम्भृतरुषा संवर्द्धितक्रोधेन इत्यर्थः । बद्धा
बन्धने क्षिप्ता इतः अस्मात् स्थानात् नीतं गृहीतं वसन्तक' किं चिन्तयामि ? सर्व्वेण
आकारेण सर्व्वथा इत्यर्थः । कृता व्यथा मनःपीडा यस्य सः अहं क्षणमपि नो तु निर्वृतिं
शान्तिं प्राप्नोमि । युगपत् बहूनामप्रियाणां संघटितत्वात् किं चिन्तयामि कि वा न
चिन्तयामीति सर्व्वथा मनसः व्याकुलीभूतत्वात् न मे शान्तिरिवि अशान्तेः कारणम् ।
शार्दूलविक्रीडितं वृत्तम् ॥१८॥
Beng. Trans. सागरिका—हाय ! अकृतपुण्या আমি নিজের ইচ্ছায় মরিতেও
পারিলাম না।
विदूषक—( सविषादे রাজাকে দেখিয়া ) হে বয়স্য, দেবীকৃত বন্ধনে ম্রিয়মাণ অনাথ
আমাকে স্মরণ রাখিবেন।
( রাজার প্রতি অবলোকন )
( রাজার প্রতি অবলোকন করিতে করিতে বিদূষক ও সাগরিকা লইয়া কাঞ্চন-
মালার সহিত বাসবদত্তার প্রস্থান )

1. किं वा सागरिकां शङ्कितदृशा । 2. तया । 3. चिन्तयाम्यद्धा भोः ।