रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

द्वितीयोऽङ्कः 207
पक्षपातम्—(1) Flapping of wings ; पक्षयोः पातः ( ६तत् ) or पक्षैः
पातः ( ३यातत् ) flying with wings. (2) Affection or love, partiality
पक्षे पातः ( ७मीतत् ) तम्। Inclination to one side.
कथयन्ती—Speaking ; but the implied sense ( लाक्षणिकोऽर्थः ) is
‘indicating.’
मानसम्—(1) Mānasa lake ( the resort of the swans ).
(2) Mind.
चित्रगता—(1) With beautiful movement. (2) Drawn in the
picture. चित्रं गतं ( गमनं ) यस्याः ( बह्व ) सा, or चित्रं गता ( २यातत् )
चित्रार्पिता इत्यर्थः। The metre आर्या। The figure of speech is
श्लेषानुप्राणितोपमा।
Ch. Voice.—...लीनावधूतपक्षया कथयन्त्या......कया चित्रगतया राजहंस्या
च्चभ्युपेयतं ॥
Shloka 10. The King here summarizes the difficulty that
might have been undergone by the Creator after the creation of
this beautiful lady.
अपूर्व etc.—पूर्णः इन्दुः ( कर्मधा ) अपूर्वः पूर्णेन्दुः ( कर्मधा ) तम्।
निजासन etc.—Adj. to धाता। आसनमेव अम्भोजम् ( कर्मधा ) निजम्
आसनाम्भोजम् ( कर्मधा ) तस्य विनिमीलनम्। ( ६ष्ठीतत् ) तेन दुःस्थितः
( सुप्स्पा ) ।
अम्भसि जायते यत् ( उपपदतत् ) ; दुःखेन स्थितः इति दुःस्थितः ( प्रादि ) ; put
to a disadvantage owing to the closing up of the lotus-seat of
His own.
N. B. Udayana, seeing the picture of the exquisite damsel,
surmises that the Creator having created her face resembling
a moon, not seen before, might have been put to a dis-