रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

द्वितीयोऽङ्कः 205
The figure of speech is here उत्प्रेक्षा ।
पिशुनजन etc.—पिशुन means wicked ; पिशुना जनाः ( कर्मधा ) तेषां
हृदय ( ६ष्ठीतत् ) तद्वत् कुटिलम् ( उपमित कर्मधा ) तम् ।
P 138. औदरिकस्य—glutton. उदर + ठक् by the rule "उदरादाद्यूने" ।
"आद्यूनः स्यादौदरिकः"—अमरः ।
अभ्यवहारः—Foodstuff. अभि—अव + हृ + घञ् । पर्य्यवस्यति—Is
transformed ; परि—अव—सो + लट् ति ।
P. 140. कुरकुरायते—Is making inarticulate sound. This is an
onomatopoetic word derived from the original sound कुरकुर
which is made by the bird.
P. 143. चतुर्वेदी—versed in the four Vedas ; चतुर्णां ऋग्यजुः
सामाथर्व्वणां वेदाना समाहारः इति—चतुर्वेदम् (समाहारद्विगुः) चतुर्वेदम् अस्य अस्तीति
चतुर्वेद + इनि by the rule 'अत इनिठनौ' ।
ऋचः—The versified Mantras of the R.V. ऋच्यन्ते स्तूयन्ते देवा
अनया इति ऋच् + क्विप् ।
b 144. गाथिका—गाथा एव इति गाथिका, गाथा + स्वार्थे क स्त्रियाम् टाप् ।
गाथा is defined as a verse composed in a language other than
Sanskrit. But in the broad sense of the word, it means the
verse that is used as a song. "गाथा श्लोके संस्कृतान्यभाषार्थ्यागेयहस्तयोः"—
मेदिनी ।
श्लाघ्ययौवनया—Having adorable youth. श्लाघ्यं यौवनं यस्याः ( बहु )
तया ।
जीवितनिरपेक्षया—Regardless of life. निर्—नास्ति अपेक्षा यस्याः ( बहु )
सा । जीविते निरपेक्षा ( सुप्सुपा ) ।
वक्रभणितैः—Crooked way of speaking. वक्राणि भणितानि ( कर्मधा )
तैः । भण् + क्त भावे = भणितम् ।