रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

198 रत्नावली
किराताः—किरं पर्य्यन्तभूमिम् (out-skirts) अतन्ति (move) इति किर -
अत् + कर्त्तरि अण् ।
In the Manu Samhitá the Kirátas are described as
व्रात्यक्षत्रियs--
Cf. “शनकैस्तु क्रियालोपादिमाः क्षत्रियजातयः ।
वृषलत्वं गता लोके ब्राह्मणादर्शनेन च ॥
पौण्ड्र काश्चौड्रद्रविडाः कम्बोजा यवनाः शकाः ।
पारदापह्लवाश्चीना किराता दरदाः खशाः ॥
Manu X. 43—44.
नाम्नः सदृशं कृतम्—Have acted in accordance with the signi-
ficance of their names. The expression means this—Kirátas
are so-called because of their moving about in the border-
land. Now, the Kirátas, who were in the King's palace, were
frightened at the approach of the monkey and thus they
out of fear took shelter in the border, viz., in one side of the
palace.
N. B. The eunuchs, dwarfs, Kirátas etc., 'referred to in
this shloka, constitute the staff of the king in his inner
appartments.
Cf. ........................तद्वदवरोधे ।
वामनषण्ढकिरातम्लेच्छाभीराः शकारकुब्जाद्याः ॥ सा. दः (६।४३)
“अन्तःपुरे वर्षवराः किराता मूकवामनाः ।
म्लेच्छाभीरशकाराद्याः स्वस्वकार्योपयोगिनः ॥ दशरूपक—(२।४४—४५)
नीचतया—Stooping down.
आत्मेक्षणशङ्किनः—Adj. to कुब्जाः ; being afraid of being detected
by the monkey. आत्मनः ईक्षणम् ( दृष्टिपात् ) तद् आशङ्कते इति उपपदसमासे
णिनिः । शनकैः—Slowly.