रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

द्वितीयोऽङ्कः 193
P. 112 मदनावस्थाम्—Love-sickness. This love-sick condition
of Ságariká impels her to soliloquize as to the impossibility
of her being united with the King, whom she saw for the
first time in the Cupid-festival. She desires to have a view
of the King again ; and she tries to fulfil this desire by painting
a portrait of the King, as it is not possible for her to have
any personal interview with him.
दुर्लभजन etc.—दुर्लभः जनः (कर्मधा) तस्य प्रार्थना (६ष्ठीतत्) तस्याः
अनुबन्धः (६ष्ठीतत्) तेन । अनु-बन्ध् + घञ् = अनुबन्धः, persistence, conti-
nuation.
उपालप्स्ये—shall scold ; उप - आ - लभ् + लुट्, स्ये । मन्दभागिन्याः
—unfortunate ; मन्दः भागः (भाग्यम्) (कर्मधा) मन्दभागः यस्याः अस्तीति
मन्दभाग + इनिः स्त्रियां ङीप् । भाग means 'fate', 'division' ; cf. "भागो
रूपार्द्धके भागैकद्देशयोः"—मेदिनी ।
दुर्निमित्तेन—Ill omen ; दुष्टं निमित्तम् (प्रादि) तेन । दुर्निमित्त here
refers to her 'love-sick condition' that had no prospect of
immediate mitigation.
सावष्टम्भम्—with fortitude ; अवष्टम्भेन सह विद्यमानं यथा स्यात् तथा ।
बहु । अव—स्तम्भ् + भावे घञ् by the rule "अवश्चालम्बनाविदूढ्ययोः।" अतिसाध्वसेन
—Through extreme nervousness. अतिगतं साध्वसं (प्रादि) तेन । "भीतिर्भीः
साध्वसं भयम्"—इत्यमरः ।
एकमनाः—with undiverted mind, एकं मनः यस्याः (बहु) सा ।
भयद्रुतः—भयञ्चासौ द्रुतश्चेति (कर्मधा) । The कर्मधारय compound
generally takes place when विशेष्य and विशेषण are brought
together (सामानाधिकरण्य) । In the example शुक्लवस्त्रम्, the शुक्लत्व and
वस्त्रत्व are in one substratum and that is expressed otherwise
13