रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

प्रथमोऽङ्कः 95
P. 33. कुसुमबाणैः—कुसुमानि च ते बाणाः (कर्मधा) तैः । The god of
love has five flowers as his five arrows.
Cf.
“अरविन्दमशोकञ्च चूतञ्च नवमल्लिका ।
नीलोत्पलञ्च पञ्चैते पञ्चबाणस्य सायकाः” ॥
निर्भरः—Excessive.
Ch. of voice.......मधुमासेन......क्रियन्ते । विध्यते......कामेन ।
P. 34. S'loka 16. स्तनभर etc.—Adverb to क्रीड़न्त्या ; स्तनयोः भरः
(६ष्ठीतत्) तेन बिनमत् (३यातत्) तादृशं मध्यं (कर्मधा) तस्य भङ्गः (६ष्ठीतत्)
तस्मिन् अनपेक्षं (७मीतत्) नास्ति अपेक्षा (regard) यस्मिन् यथा स्यात् तथा (बहु)
इति अनपेक्षम् । अनपेक्ष means regardless, without paying any
heed to.
स्रग्दाम etc.—Obj. to त्यजति । स्रजः दाम (६ष्ठीतत्) तस्य शोभा (६ष्ठीतत्)
ताम् । आकुल—dishevelled.
केशपाशः—Beautiful tresses of hair. पाश is used here in the
sense of excellence.
क्षीवायाः—Intoxicated. “मत्ते शोण्डीत्कटक्षीबाः”। क्षीव् + क्त = क्षीबः
निपातनात् साधुः ।
द्विगुणतरम्—Here तर has been used in the sense of intensity.
N. B. The more the intoxicated woman is dancing and is
thus moving her body vehemently, the more her anklets are
making screaming sound as if out of pain.
व्यस्तः—tossed to and gro. वि — अस् (क्षेपणे) + क्त कर्मणि ।
कम्पानुबन्धात्—कम्पस्य अनुबन्धः (६ष्ठीतत्) तस्मात् । अनुबन्ध means,
succession, continuation.