रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

94 रत्नावली
पादs not in similarity with other metres that consist of 4
पादs ।
Sloka 13. कुसुमायुध etc.—This is an address to the spring
season that is described as the companion as well as messenger
of the god of love.
शिथिलित etc.—Adj. to दक्षिणपवनकः । Loosening the hard tie
of sensitiveness i. e., with the advent of the spring season the
ladies become overcome with the feeling of love and give up
their sensitiveness.
S'loka 14. विकसितबकुल etc.—Adj. to युवतिसार्थंकः । By whom
the Ashoka and Vakula trees are caused to blossom. It is a
poetic convention that the As'oka tree blossoms when struck
with feet by young women and the Vakula tree blossom, when
mouthful of wine is thrown at it by youthful ladies.
“पादाघातादशोकः विकसति बकुलं योषितामास्यमद्यैः”—साः दः
विकसित is here derived as वि - कस् + णिच् ( अन्तर्भावी ) + क्त कर्मणि ।
उत्कण्ठित etc.—Adj. to युवतिसार्थंकः । उत्कण्ठितानां प्रियाणां मेलकः ।
Those who cause the anxious to be united. मेलयतीति मिल + णिच्

• ण्वुल् ।
  प्रतिपालन—Adj. to युवतिसार्थंकः । Unable to wait further.
  ताम्यति—pines away. तम् + लट् । ति ( दिवादि ) ।
  युवतिसार्थंकः—युवतीनां सार्थः ( समूहः ) + स्वार्थे क ।
  Ch. of Voice. विकसितबकुलाशोककेन उत्कण्ठितप्रियमेलकेन प्रतिपालना-
  समर्थकेन युवतिसार्थकेन ताम्यते ।
  S'loka 15. लब्धप्रसरैः—Getting the opportunity. Adj. कुसुमबाणैः ।
  लब्धः प्रसरः यैः ( बहु ) तैः ।