रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

80 रत्नावली
अस्मदीयम्—ours ; अस्माकम् इदम् इति अस्मद् + छ ( ईय ) ।
P. 15. S'loka 6. द्वीपात्—Here refers to सिंहलद्वीपे whence the
heroine was brought.
घटयति—Brings about the union.
अभिमुखीभूतः—turned towards one's face i.e., favourable.
अभिमतम्—A desired person. अभि - मन् + क्त ।
This verse is the बीज or the germ of the play which tacitly
refers to what will take place throughout the drama—
cf. "अल्पमात्रं समुद्दिष्टं बहुधा यद् विसर्पति ।
फलस्य प्रथमो हेतुर्बीजं तदभिधीयते ॥" साः दः
The metre is here आर्या ; definition given in Sans. Tika.
भरतपुत्र—Actor. "भरता इत्यपि नटाः" इत्यमरः । Bharata Muni is
the author of the नाट्यशास्त्र ; the first batch of actors were
his hundred sons. So subsequent actors are also called his sons.
P. 16. गृहीतयौगन्धरायण etc.—Taking the role of Yaugan-
dharáyana. यौगन्धरायणस्य भूमिका ( ६ठीतत् ) गृहीता यौगन्धरायणभूमिका येन
( बहु ) सः । भूमिका means 'role' 'part'—'भूमिका रचनायां स्याद् वेषान्तर-
परिग्रहे'—मेदिनी ।
प्रस्तावना—प्रस्तूयते अनया इति प्र—स्तु + ल्युट् ( अन ) करणवाच्य + टाप् ।
The prologue by which the subject-matter is introduced.
Definition :—
"नटी विदूषको वापि पारिपार्श्वि क एव वा ।
सूत्रधारेण सहिताः संलापं यत्र कुर्व्वते ॥
चित्रैर्वाक्यैः स्वकार्योत्थैः प्रस्तुताक्षेपिभिः मिथः ।
आमुखं तत्तु विज्ञेयं नाम्ना प्रस्तावनापि सा ॥" साः दः
प्रस्तावना is divided under five heads such as :—उद्घात्यकः कथोद्घातः,
प्रयोगातिशयः, प्रवर्त्तकम्, and अवलगितम् । Here in this play, the