रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

68 रत्नावली
'fright' ; रस means love. expression means "she was taken with
fright mingled with love." Fright is owing to her being newly
married. Love is owing to her hope of being united with her
beloved husband.
नवे सङ्गमे—In her new union.
संरोहत्पुलका—With her hairs standing on their end. This
state of Gauri indicates her strong feeling of love.
संरोहन्तः पुलकाः यस्याः ( बहु ) सा । “पुलको लोमहर्षणम्” इत्यमरः ।
श्लिष्टा—Embraced ; adj. to गौरी ; श्लिष् + क्त कर्मणि । Coj. श्लिष्यति
etc.
शिवाय—४र्थी by the rule ‘क्लृपि सम्पद्यमाने च’ ।
In this S'loka the sentiment is शृङ्गार with रति as स्थायी भाव ।
The metre is शार्दूलविक्रीडित as above. The figure of speech is
here स्वभावोक्ति as the manner of vivid description of the love of
newly married Gauri is only capable of being understood by
the poet.
The definition as given in Darpana is as :—
स्वभावोक्तिर्दुरुहार्थस्वक्रियारूपवर्णनम् ।
P. 7. S'loka 3. क्रोधिद्धैः—blazing with wrath ; adj. to दृष्टि-
पातैः । क्रोधेन इद्धाः ( ३यातत् ) तैः । इन्ध ( burn ) + क्त कर्मणि ।
दृष्टिपातैः—eye-glances. दृष्टीनां पाताः ( ६ष्ठीतत् ) तैः ।
त्रयः वह्नयः—Three sacrificial fires namely आहवनीय, गार्हपत्य and
दक्षिण ।
उपशमिताः—Extinguished. उप - शम् + णिच् + क्त कर्मणि ।
त्रासार्त्ताः—Adj. to ऋत्विजः ; त्रासेन आर्त्ताः or व्यस्ताः येषां ते ।
ऋत्विजः—Family-priests who worship ( for the यजमानs ) in