रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)
Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary
गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा
पृष्ठ 518, कुल 584 में से
संदर्भ में पढ़ें( ४९२ ) रसेन्द्रसारसंग्रह ।
त्रिफलायाः कषायेण वटिकां कारयेद्भिषक् ।
एकैकां भक्षयेत्प्रातस्तक्रञ्चापि पिबेदनु ॥ ६ ॥
हन्ति शूलं पार्श्वशूलं कुक्षिबस्तिगुदे रुजम् ।
श्वासं कासं तथा कुष्ठं ग्रहणीदोषनाशिनी ॥ ७ ॥
निसोथकी जड़, नागरमोथा, त्रिफला और त्रिकुटा यह प्रत्येक
औषधि चार चार तोले, पारा और गंधक प्रत्येक दो दो तोले, लोहा-
भस्म, अभ्रकभस्म और वायविडंग यह प्रत्येक औषधि आठ आठ
तोले इन सब औषधियोंको एकत्र पीसकर त्रिफलेके क्वाथमें मर्दन
करके गोली बना लेवे । प्रतिदिन प्रातःकाल एक गोली खावे और
ऊपरसे तक्रको पीवे । इससे शूल, पार्श्वशूल, कुक्षि, वस्ति और गुदज-
शूल, श्वास, खाँसी, कुष्ठ और संग्रहणी रोग नष्ट होते हैं । इसको
पानीयभक्त वटिका कहते हैं ॥ ४-७ ॥
क्षुधावती गुटिका ।
आशुभक्तोदकैः पिष्टमभ्रकं तत्र संस्थितम् ।
कन्दमाणास्थिसंहारखण्डकर्णरसैरथ ॥ ८ ॥
तण्डुलीयकशालिञ्चकालमारिषजेन च ।
वृश्चीरबृहतीभृङ्गलक्ष्मणाकेशराजकैः ॥ ९ ॥
पेषणं भावनं कुर्यात्पुटञ्चानेकशो भिषक् ।
यावन्निश्चन्द्रकं तत्स्याच्छुद्धिरेवं विहायसः ॥ १० ॥
स्वर्णमाक्षिकशालिञ्चे ध्मातं निर्व्वापितं जले ।
त्रैफलेऽथ विचूर्ण्यैवं लौहं कान्तादिकं पुनः ॥११॥
बृहत्पत्रकरीकर्णत्रिफलावृद्धदारजैः ।
माणकन्दास्थिसंहारशृङ्गवेरभवै रसैः ॥ १२ ॥