रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)
Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary
गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा
पृष्ठ 308, कुल 584 में से
संदर्भ में पढ़ें( २८३ ) रसेन्द्रसारसंग्रह ।
राजमृगांक रस ।
रसभस्म त्रयो भागा भागैकं हेमभस्मकम् ।
मृततारस्य भागैकं शिलागन्धकतालकम् ॥ ३ ॥
प्रतिभागद्वयं शुद्धमेकीकृत्य विचूर्णयेत् ।
वराटिका तेन पूर्या चाजाक्षीरेण टङ्कणम् ॥ ४ ॥
पिष्ट्वा तेन मुखं रुद्ध्वा मृद्भाण्डे तां निरोधयेत् ।
शुष्कं गजपुटे पाच्यं चूर्णयेत्स्वाङ्गशीतलम् ॥ ५ ॥
दशपिप्पलिकैः क्षौद्रैर्मरिचैर्वा घृतान्वितैः ।
गुञ्जाचतुष्टयञ्चास्य क्षयरोगप्रशान्तये ॥ ६ ॥
सघृतैर्दापयेद्वाथ वातश्लेष्मभवे क्षये ।
रसो राजमृगाङ्कोऽयं नानारोगनिषूदनः ॥ ७ ॥
पाराभस्म, या रससिन्दूर ३ भाग, सोनेकी भस्म १ भाग, चांदीकी
भस्म १ भाग, मैनशिल २ भाग, गंधक २ भाग और हरितालभस्म
२ भाग इन सब औषधियोंको एकत्र खरल करके कौडीमें भर देवे ।
पश्चात् बकरीके दूधमें सुहागेको पीसकर उससे कौडीके मुखको बंद कर
देवे, फिर उस कौडीको मूषामें रखकर गजपुटमें पकावे । शीतल होने-
पर चूर्ण करके दश पीपल और सहतके द्वारा अथवा १० कालीमिरच
और घृतके द्वारा इसको चार रत्ती परिमाण क्षयरोगको नष्ट करनेके
लिये सेवन करे । वातश्लेष्मज क्षयरोगमें घृतके साथ भक्षण करे ।
इससे अनेक प्रकारके रोग नष्ट होते हैं ॥ ३-७ ॥
मृगाङ्क रस ।
स्याद्रसेन समं हेम·मौक्तिकं द्विगुणं भवेत् ।
गन्धकञ्च समं तेन रसतुल्यन्तु टंकणम् ॥
तत्सर्वं गोलकं कृत्वा काञ्जिकेन च पेषयेत् ।
भाण्डे लवणपूर्णेऽथ पचेद्यामचतुष्टयम् ॥ ८ ॥