रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)
Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary
गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा
पृष्ठ 298, कुल 584 में से
संदर्भ में पढ़ें( २७२ ) रसेन्द्रसारसंग्रह ।
पाण्डुसूदन रस ।
रसं गन्धं मृतं ताम्रं जयपालञ्च गुग्गुलु ।
समांशमाज्यसंयुक्तां गुटिकां कारयेद्भिषक् ॥ ३९ ॥
एकैकां भक्षयेन्नित्यं पाण्डुशोथप्रशान्तये ।
शीतलञ्च जलञ्चाम्लं वर्जयेत्पाण्डुसूदने ॥ ४० ॥
पारा, गंधक, तांबा भस्म, जमालगोटेके बीज और गूगल यह सब
औषधि समान भाग लेकर घृतमें मर्दन करके यथोक्त मात्राकी गोली
बना लेवे । इनमेंसे प्रतिदिन एक एक गोली पाण्डु और शोथरोग शान्त
करनेके लिये खावे । इसके सेवन करनेपर शीतल जल और अम्लरसवाले
पदार्थोंको त्याग देवे । इसको पाण्डुसूदन रस कहते हैं ॥ ३९ ॥ ४० ॥
मण्डूरवज्र वटक ।
पञ्चकोलं समरिचं देवदारुफलत्रिकम् ।
विडंगमुस्तयुक्ताश्च भागास्त्रिपलसम्मिताः ॥ ४१ ॥
यावन्त्येतानि चूर्णानि मण्डूरं द्विगुणं ततः ।
पक्त्वा चाष्टगुणे मूत्रे घनीभूते तदुद्धरेत् ॥ ४२ ॥
ततोऽक्षमात्रान् वटकान्पिबेत्तक्रेण तक्रभुक् ।
पाण्डुरोगं जयत्याशु मन्दाग्नित्वमरोचकम् ॥४३ ॥
अर्शांसि ग्रहणीदोषमूरुस्तम्भमथापि वा ।
क्रिमिं प्लीहानमानाहं गलरोगञ्च नाशयेत् ।
मण्डूरवज्रनामायं रोगानीकप्रणाशनः ॥ ४४ ॥
पीपल, पीपलामूल, चव्य, चीतेकी जड़, सोंठ, मरिच, देवदारु,
हरड़, बहेड़ा, आमला, वायविडंग और नागरमोथा यह प्रत्येक औषधि
तीन तीन पल और सब औषधिसे दुगुना मण्डूर लेवे, और मण्डूरस
आठगुना गोमूत्र लेवे । प्रथम मण्डूर और गोमूत्रको एकत्र करके '