रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

चतुर्विंशस्तरङ्गः ६७६
तृतीयः शोधनप्रकारः
विषतिन्दुकबीजानि पोट्ठल्यां विन्यसेद्भिषक् ।
स्वेदयेद् गव्यपयसा दालिकायन्त्रमागतः ॥१७६॥
एवं यामैकमात्रेण शुद्धिमायान्त्यनुत्तमाम् ।
शोधितं तिन्दुकं त्वेवं वीतशङ्कः प्रयोजयेत् ॥१७७॥
भा.टी.—कुचला बीजों को एक कपड़े में बाँधकर पोटली बना लें । अब
इस पोटली को दोलायन्त्र में गाय का दूध डालकर उसमें लटकाकर तीन
घण्टे तक पकायें । तीन घण्टे बाद बीजों को निकाल बाहर की त्वचा पृथक्
करके उसी समय लोहे के खरल में कूटकर चूर्ण कर लें । इस विधि से भी
कुचला बीज उत्तम रूप से शुद्ध हो जाते हैं ॥१७६, १७७॥
विषतिन्दुकस्य गुणाः
विषतिन्दुकमाग्नेयं कटुकं दीपनं परम् ।
उग्रवीर्यं तीक्ष्णसारं कामोद्दीपनमुत्तमम् ॥१७८॥
अम्लपित्तप्रशमनं मूत्रलं क्षुत्प्रदीपनम् ।
पाचनं श्लेष्महरणं बलसञ्जननं परम् ॥१७९॥
मेदोहरं रुचिकरं सारमेयविषापहम् ।
ग्रहणीहरमत्यन्तं तथोन्मादविनाशनम् ॥१८०॥
आध्मानापहमत्यन्तं तथाऽजीर्णविनाशनम् ।
आमाशयोत्थशूलघ्नं हृद्दौर्बल्यहरं परम् ॥१८१॥
श्वासप्रशमनञ्चैव तथा फुप्फुसशोथनुत् ।
अर्द्धाङ्गादितवातघ्नं नाडीबलविवर्धनम् ॥१८२॥
दुष्टनागाशनाद्भूतं वा मदात्ययसम्भवम् ।
अर्द्धाङ्गवातं हन्त्याशु भृशमङ्गविशेषगम् ॥१८३॥
मांसपेशीशोषयुते नवे कठिनपेशिके ।
पक्षाघाते न युञ्जीत स्पर्शानुभववर्जिते ॥१८४॥
मदात्ययात्ययकरं नाडीशूलनिबर्हणम् ।
अनिद्रापहमत्यन्तं गुदजामयनाशनम् ॥१८५॥
राजयक्ष्मसमुद्भूतदिशास्वेदनिवारणम् ।
मानसश्रमसम्भूतावसादविनिषूदनम् ॥१८६॥