रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

एकोनविंशस्तरङ्गः ४६६
अथ आरनालीयसीसकस्य नामानि
काञ्जिकाम्‍लीयसीसञ्च त्वारनालीयसीसकम् ।
तदेव च समाख्यात काञ्जिकाम्‍लीयनागकम् ॥ ६५ ॥
आरनालीयसीसकस्य निर्माणप्रकारः
चत्वारिंशद्भागिकन्तु सुतीव्रं काञ्जिकाम्‍लकम् ।
परिस्रुतञ्च विमलं जलं विंशतिभागिकम् ॥ ६६ ॥
मृदारशृङ्गचूर्णन्तु चतुर्विंशतिभागिकम् ।
काचपात्रे सुविमले स्थापयेद्भिषजां वरः ॥ ६७ ॥
चुल्लिकायां निधायाथ कामं मन्दाग्निना पचेत् ।
द्रवीभूतं ततो ज्ञात्वा चुल्लीतस्त्ववतारयेत् ॥ ६८ ॥
ततः सारकपत्रेण स्रावयेदतियत्नतः ।
पुनर्मन्दानलेनैव स्रावितं सलिलं पचेत् ॥ ६९ ॥
किञ्चिज्जलांशशेषे च पात्रमाश्र्ववतारयेत् ।
स्वाङ्गशोतं समालोक्य ततः पात्रतलस्थितान् ॥ ७० ॥
आरनालीयसीसस्य हिमकुन्देन्दुसन्निभान् ।
सूक्ष्मान् कणान् निपतितान् गृह्णीयाद्भिषजांवरः ॥७१ ॥
अथ नवीनपरिभाषित आरनालीयसीसकनिर्माणप्रकारः—तत्रादौ आरना-
लीयसीसकनामानि काञ्जिकाम्‍लीयसीसकमित्यादिना। सुतीव्रं काञ्जिकाम्‍लकं
अनुपपदं वक्ष्यमाणप्रकारम् । मन्दाग्निना पाको मृद्दारशृंगान्तर्गतनागभागद्रव-
सम्पादनार्थः, उक्तमानञ्चित्पजलशेषे हि यथा नागभागद्रुतिर्जायेत, न च प्रागेव
नागद्रवात् जलांशशोपः स्यादिति भावः । अतियत्नतः सारणञ्च सारितजल-
स्यात्यन्तनिर्मलतातत्पर्य्येणोक्तम् ॥ ६५–७१ ॥
भा.टो.—काञ्जिकाम्‍लीयसीसा, आरनालीयसीसा, काञ्जिकाम्‍लीयनाग, यह
आरनालीयसीसक का पर्याय नाम है ।
चालीस भाग तीव्र सिरकाम्ल में बीस भाग शुद्ध परिस्रुत जल और
चौबीस भाग मुरदासंग चूर्ण मिलाकर एक कांच के पात्र में चूल्हे अथवा सुरा
प्रदीप पर मन्द-मन्द अग्नि देकर पकायें । जब मुरदासंग जल में घुल जाय
तो पात्र को चूल्हे से नीचे उतार लें और इस घोल को सारक पत्र (फिल्टर