सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary

सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished799 पृष्ठ

पृष्ठ 381, कुल 799 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 381

चतुर्दशस्तरङ्गः ३५५
सौवर्चललवणस्य निर्माणप्रकारः
विशुद्धं स्वर्जिकाक्षारं चतुष्पलमितं हरेत् ।
द्रावयेदथ यत्नेन तोयेऽष्टपलसंमिते ॥ १५६ ॥
यातीह द्रवतां यावत् तावत्तु सैन्धवं ततः ।
सर्जिकाया द्रवे यत्नान्निचिपेद्भिषजां वरः ॥ १५७ ॥
ततः सुविमले पात्रे न्यस्य चुल्ल्यां निधापयेत् ।
पचेत्तीव्राग्निना कामं तोयञ्च परिशोषयेत् ॥ १५८ ॥
निःशेषं सलिलं ज्ञात्वा किञ्चित्कालं पुनः पचेत् ।
पाकशेषे च लवणं रुचकाख्यं समाहरेत् ॥ १५६ ॥
सौवर्चलस्यापि कृत्रिमत्वान्निर्माणप्रकारनिर्देशः—यावत्परिमाणं द्रवतां याति
तावत्, यत्नादिति किञ्चित् किञ्चित् लवणस्य क्रमशः प्रक्षेपादिति भावः ।
किञ्चित्कालं पुनः पचेदित्यत्र तीव्राग्निना इति शेषः ॥ १५६-१५६ ॥
भा.टी.—चार पल शुद्ध साफ किया हुआ सज्जीखार लेकर उसको आठ
पल जल में अच्छी तरह घोल लें । अब इस सज्जीखारद्रव में धीरे-धीरे इतना
सैन्धानमक का चूर्ण डालें जितना कि उस द्रव में घुल जाय । अब इस मिश्रित
द्रव्य को एक स्वच्छ मिट्टी के पात्र में डालकर तीव्र अग्नि से पकायें और जलीय-
भाग को उड़ा दें । जब इसमें से सम्पूर्ण जल सूख जाय तो फिर भी थोड़ी देर
और चूल्हे पर पकायें । अच्छी तरह पक जाने पर पात्र को नीचे उतारकर काले
नमक को निकाल लें ॥ १५६-१५६ ॥
अथ रोमकलवणस्य नामानि
रोमकं रोमलवणं रौमञ्च रौमकं मतम् ।
शाकम्भरीयञ्च गडं साम्भरं सम्भरोद्भवम् ॥ १६० ॥
रोमक, रोमलवण, रौम, रौमक, शाकम्भरीय, गड, साम्भर तथा सम्भरोद्भव;
ये सब नाम सांभरनमक के कहे जाते हैं ॥ १६० ॥
रोमकस्य उत्पत्तिस्थानं निर्वचनञ्च
यस्माज्जज्ञे विशेषेण रोमान्त्यन्तिके पुरा ।
तस्माद्भिषग्वरैरेतद्रोमकं परिकीर्तितम् ॥ १६१ ॥
शाकम्भरह्रदोद्भूतजलाद्यस्मात्प्रजायते ।
तस्मादेतद्भिषग्वर्यैर्मतं शाकम्भरीयकम् ॥ १६२ ॥