रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

( ६ )
Page Line For Read
३६२ १ वैक्रान्तं नागकापासी वैक्रान्तनागकापाली
” ११ रविनागं कपाली रविनागकपाली
३७० ७ पुटवेधकम् याममात्रकम्
” १२ दृशघर्माश्च दृशघर्मांश्च
३७१ ५ चितघर्मा वीतघर्मा
” ७ धर्मगुष्टा घर्मशुष्का
” १२ कारयेद्दशधर्मांश्च कारयेत्सदृशं घर्मे
३८८ १ शिगुपञ्चाङ्गुली शिग्रुः पञ्चाङ्गुलो
३८१ ४ चौरे चार्कस्य क्षीरेणार्कस्य
३८२ ४ पाचयेदनुजाम्भेन पाचयेद्दनुजाम्भेन
” १५ [अनुज may mean मध्यम.] •
४०८ ८ वर्णैस्तु वर्गेस्तु
४१८ १२ करबिल्वश्च चिरबिल्वश्च

The uploaded image appears to be completely blank (white) with no visible text or content. Please upload a clear image of the page you would like transcribed.

INDEX
WITH
GLOSSARY

The uploaded image is completely blank (solid white) and does not contain any visible text to transcribe. Please upload a clear image of the page you would like transcribed.

N. B. The reader is requested to consult the Table of
Errata and variants before referring to this Index.

अ

अक्ष (See बिभीत) २६८, ३६७
अगस्त्यपुष्प (Sesbania grandiflora,
Pers. Beng. vaka ) ७०, ७२
अगुरु ( Aquilaria Agallocha,
Roxb., Beng. aguru ) ६
अग्निक (See चित्रक) १७०
अग्निजार ( A sort of sea-grown
plant) ७१
अग्निधमनी ( A small species of
kantakári, Beng. ganiri,
also written अग्निदमनी) ५८
अङ्कोज ( Alangium Lamarkii,
Thwaites, Beng. ankod,
also written अङ्कोट) १२१,१५२
अङ्गनायिका ( d. r. अञ्जनाभिधा =
शव्यकार्पासी ) ६०
अङ्गार, अङ्गारक ( Charcoal of
bamboo, catechu, jujube
tree &c. ) ४२
अजदुग्धक (Goat-milk) १०६
अञ्जनायिका (See अङ्गनायिका) १६६
अजमारी ( = अजहा, cowach,
carpopogon pruriens, Beng.
álákushi ) ६०
अजवारि ( Goat-urine ) १३८
अजशृङ्गिका ( A milky and thorny
plant, with fruits of a crook-
ed figure, like a ram's
horn, Beng. medásingá)३६८
अजाक्षीर (Goat-milk) १२४
अञ्जन ( Here it refers to स्रोतो-
ऽञ्जन, see स्रोतोऽञ्जन) १५५, ३७५
अतसीतैल ( Oil of अतसी, Linum
usitatissimum, Linn., Beng.
masinár tail) ४१६
अतिबला (Sida rhombifolia Linn,
Beng. pítabeledá) ८७, १२२
अद्रिज (See शिलाजीत) १००
अनन्ता ( Hemidesmus Indicus,
R. Br., Beng. anantamúl)
५७
अनुसारित (सारितस्य त्रिगुणगन्धका
पुनः सारितम्) ३७६
अन्धनाल (नाल or pipe of अन्धमूषा,
see अन्धमूषा ) ३६

2 INDEX
[Left Column]
अन्धमूषा (A sort of crucible)
(formation of) ४६, ८४, ८५,
१०४, १३२, २६४, ३१८, ३२०,
३२५, ३२८, ३३६, ३३८, ३४१,
४११, ४१३, ४२८ &c.
अपामार्ग (Achyranthes aspera,
Linn., Beng. ápáng) ६४,
७२, १२१, १६१, १७०, ३८८ &c.
अपामार्गक्षार (Alkali of अपामार्ग)
८६, ११८
अभया (=हरीतकी. Terminalia
chebula, Retz., Beng.
hartuki) २६८, ४०२
अभिभवं (See अभिषेक) १५६,
१६०
अभिषेक (=स्नपन । "द्रुते वह्निस्थिते
लोहे विरम्यशनिमेघकम्, सलि-
लस्य परिक्षेपः सोऽभिषेक इति
स्मृतः"—रस. स. Throwing
water to a molten metal
when it is on the fire) ५२
अभ्र (See अभ्रक) १२५
अभ्रक (Mica) (varieties of) ६८,
६६
अभ्रकपत्र (A plate of mica) ७५
[Right Column]
अभ्रकसत्त्व (Essence of mica)
१६६, ४०३
अभ्रतीक्ष्णक (See तीक्ष्णाभ्र) ३४४
अभ्रपत्र (See अभ्रकपत्र) ७५, २७२
अमल (See अभ्रक) १३२
अमलमाक्षिक (=तारमाक्षिक or
रौप्यमाक्षिक. Iron pyrites of
silvery, radiated crystals;
see माक्षिक) १३६
अमृता (=गुडूची. Tinospora cor-
difolia, Miers., Beng. gul-
ancha) ८६
अम्ल (Acid) ४२, ६६, १००, १०३,
११४, ११६, १५५ &c.
अम्लगण (A class of acids) ६४
अम्लवर्ग (See अम्लगण) १०७, १२६,
१४४, ३५७ &c.
अम्लवेतस (Rumex vesicarius,
Linn., sour reed, country
sorrel) ६४, ७०, ८२, ६०, १२२,
१५६, ३४८ &c.
अयः (Iron) ११७
अयःकटोरक (Iron-cup) ४२
अयस (Iron) १७६, १८२, २६८
अयस्कान्त (Loadstone) ७७, १२९,

WITH GLOSSARY. 3

[स्तम्भ १ / Column 1]

१८७, ( Red ) ३२४, ( Yellow )
३२५, ३८६, ४०६ &c.
अरुणोत्पल ( Red lotus ) ७०
अर्क (Calotropis gigantea, Beng.
ákanda ) ७४, १२१, १२२ &c.
अर्कक्षार (Alkali of ákanda) ७४
अर्कक्षीर (Milky juice of ákanda)
६७, ११६, ११८ &c.
अर्कदुग्ध (See अर्कक्षीर) ८७, १७०
३५७
अर्कपत्री (अर्कपत्रिका) (= ईश्वरमूल,
Beng. isher múl) ६१
अर्कपयः (See अर्कक्षीर) ३४८
अर्जुन ( Terminalia arjuna,
Bedd., Beng. arjun) १३८
अर्जुनक्षार (The text अर्जुन means
here अर्जुनक्षार or Alkali of
arjuna ) ७४
अर्जुनी (= ज्वालामुखी = रक्तचित्रक
—रसकामधेनु) ६३, ३८४
अलक ( = देवदाली—रसकामधेनु ;
see देवदाली ) ११८
अलक ( d. r. आलक्त, हरिताल ;
see ताल ) ४२४
अलम्बुषा ( A sort of लज्जालुका,

[स्तम्भ २ / Column 2]

a sensitive plant ) १५०, ४१८
अलर्क ( Calotropis gigantea alba
or procera, Beng. sveta
(white) ákanda) १८५
अश्मदलनी ( = अश्मभेदक, Beng.
pátharchúr) १३१
अश्वगन्धा ( Withania somnifera,
Dunal, Beng. asvagandhá)
१२२, ३८८
अश्वत्थ ( Ficus religiosa, Linn.,
Beng. asvattha) ८६
अश्वमार ( = श्वेत करवीर, Beng.
white karabí ) ३५०
अष्टमूलिका ( Eight plants used
for the purification of mer-
cury) ६३
असन ( Terminalia tomentosa,
W. and A., Beng. piásál )
६६
अस्थिसङ्गल ( = अस्थिसंहार, Vitis
quadrangularis, Wall.,
Beng. hádjodá ) ८६
अहि ( See नाग ) १८८, २७७
अहिमर ( See अहिमार ) २६८
अहिमार ( = विट्खदिर, Acacia

4 INDEX

[Left Column]
Farnesiana, Willd., Beng.
guábáblá ) १३८, ३०८
अहिराज ( See नाग ) २७०
अहिवल्ली ( See नागवल्ली ) ३४०
आ
आखुकर्णी ( Salvinia cucullata,
Roxb., Beng. indurkáni) ८२
आखुपर्णी ( See आखुकर्णी ) ( Beng.
bada indurkáni ) ५८
आज्य ( Clarified butter, Beng.
ghee ) ६६, ४०३
आटरूषक ( Justicia adhatoda,
Beng. vásaka ) ३०८, ३३४
आमलक ( See आमलकी ) २७०, २७२
आमलकसार ( Exudation of आम-
लक, see आमलक ) ४०३
आमलकी ( Phyllanthus Emblica,
Linn., Beng. ámlá ) ५७
आमलक्यादि ( आमलकी and the
rest = रक्तपीतगन्धक—रसकाम-
धेनु ) २६७
आम्ल ( =अम्लरस. Sour fluid of
tamarind ) ७४, ७५, १३८

[Right Column]
आर ( Brass, Beng. pittala ) १८८,
२७८, ३८६
आरक्तराकामूल (?) ( d. r. भारक्तं
चार्कमूलं. Root of the red
ákanda ) ८५
आरक्तवल्ली ( Probably रक्तवल्ली =
मञ्जिष्ठा ) १३३, ३१५
आरग्वध ( Cassia Fistula, Linn.,
Beng. sondháli ) १५२
आरचूर्ण ( Powdered brass, Beng.
pitalchúr ) ३६०
आरण्यगोमय ( Wild cowdung,
Beng. banagobar ) १५१, ३०६,
३५६ &c.
आरण्योत्पलक ( Wild cowdung
cakes, Beng. banaghunte or
bilaghunte ) ३०६, ३३४
आरनाल ( See काञ्जिक ) ६६, १५५,
१६६ &c.
आरनालाम् ( Sour gruel, see
आरनाल ) ७०
आरोट ( "सुशोधितो रसः सम्यगा-
रोट इति कथ्यते" रस. स., "आ-
रोटसंज्ञां लभते वारमेकं मृतस्तु
यः" रसदपण ; Well purified,

WITH GLOSSARY 5
[स्तम्भ १ / Column 1]
once killed, mercury ) १५०,
१६३, १६५, ३५४, ३८१, ४०१ &c.
आर्द्रक (Zingiber officinale, Rosc.,
Beng. ádá ) ६४, १४४ &c.
आवर्तक (=रौप्यमाक्षिक, see
माक्षिक) ६८
आवाप ("द्रुते द्रव्यान्तरक्षेपो लोहादौ
क्रियते हि यः, स आवापः" रस.
स. Throwing other things to
the molten metals, see वाप
and परिवाप) ११६, १२१
आशुगपुच्छ (See शूरपुच्छ) १८५
आसुरी (See आसुरीलवण)
१७०, १८७
आसूरीलवण (=विड़लवण, Kálá-
nimak, Beng. bitlavana)
१५२
आस्फोट (See अर्क; it means
also ákhrot = Juglans regia)
१६०
इ
इङ्गुद (See इङ्गुदी) ३८७
इङ्गुदी (Balanites Roxburghii,
[स्तम्भ २ / Column 2]
Planchon., Beng. ingot )
११८, ३८८
इङ्गुदीफल ( Fruit of इङ्गुदी )
२५८, २६०, २७०
इन्दुरी (=इन्दुरा, सोमराजी, see
वाकुची. Vernonia anthel-
mintica, Willd., Beng. soma-
ráj ) ६२
इन्दुरेखा (=सोमराजी, see वाकुची)
८६
इन्द्रगोप ( Coccinella of various
kinds ) १३४, १७८, ३७४ &c.
इन्द्रगोपक (See इन्द्रगोप) १०४, ३५६
इन्द्रवारुणी ( Citrullus colo-
cynthis, Schrad., Beng.
indrayava) ६०, ८८, २६१,
३४१, ३५० &c.
इष्टका, इष्टिका (A brick or brick-
dust ) १२७,-१५३, १६६, &c.
ई
ईश्वरी ( A sort of creeper called
बन्ध्याकर्कोटकी, “भूरिक्षीरपरि-
स्रावा”—रसकामधेनु) ६१, ३५५

6 INDEX
उ
उच्चटा(A sort of creeper, "उच्चटा
सा शुकत्रोटिपुटाकारदलान्विता"
श्वेतगुञ्जा च, white kunch —
रसकामधेनु; Beng. okrágáchh)
५६, ३५५, ३५७
उच्चटी (A sort of दिव्यौषधि) (des-
cription of) २१७
उच्चटीरस (Juice of उच्चटी) २१७
उच्चाट (See उच्चटा) २७६
उल्कटा (=सिंहलीपिप्पली, Beng.
vanapipul ; d.r. उर्वरा—रस-
कामधेनु) ६१
उत्तरवारुणी ( See इन्द्रवारुणी )
८५, ८७, १२२ &c.
उदककणा(=जलपिप्पली, Comme-
lyna salicifolia, Roxb.,
Beng. pánikánchdá ) ६२,
११३, १६०
उदुम्बर (Ficus glomerata, Roxb.,
Beng. yajnadumur ) ८७
उद्घाट (A sort of preparation of
mercury cleared off all its
defects or impurities ) १३६,
३५२, ३६८
उत्थापित ( Having got उत्थापन,
which is defined as “स्वेदने-
त्यादियोगेन स्वरूपपादनं हि
यत्। तदुत्थापनमित्युक्तं मूर्च्छा-
व्यापत्तिनाशनम् ॥” opposite of
निरुत्थ, see निरुत्थ in p. 136)
३५६
उन्मत्त ( See धुस्तूर ) ८२, १२२,
३३५ &c.
उन्मत्तक (See उन्मत्त) ६५,३३५&c.
उन्मत्तनिर्यास ( Juice of उन्मत्त )
१०६
उपरस ( Inferior or secondary
minerals or metallic ores
and earths--eight in num-
ber) ४३, (enumerated) १०८,
११५, ४०६ &c.
उपरसशुद्धि (Purification of उप-
रस) ११३—११४
उपविष ( Minor or facticious
poisons ) ४३, ( enumerated )
६५, १००, ४०६
उमाफल (Fruit of अतसी, Linum

WITH GLOSSARY. 7
usitatissimum, Linn., Flax,
Beng. Masiná) ७१
उरग (See नाग) १०२, १७६ &c.
उरगा (= नागी = बन्ध्याकर्कोटकी,
Beng. Titkánkdi; d r
तुरगी = अश्वगन्धा) १५२
उलूखल (A wooden mortar,
Beng. udukhal) ४२
उषण (= शुण्ठी. Dry ginger,
Beng. sunth) १५५
उष्णोद (A hot mineral water)
२५०
उष्णोदक (See उष्णोद) २४७, २५०
ऊ
ऊर्णा (Wool, felt &c. the hair
of sheep, deer, camels &c.)
१०३, ११४, १३२, १५३ &c.
ऊर्द्धपातन (A sort of apparatus
resembling Pátana-yantra,
see Ray's Hindu Chemis-
try, Vol. I, p. 122) १५४
ऊषण (= मरिच. Black pepper)
१५५
ए
एकपर्णिका (= एकपत्रिका, Beng.
gandhasati) ५८
एकवीरा (= बन्ध्याकर्कोटी) ५६
एकवीराकन्दरस (Watery juice
of the root-stock of एकवीरा)
२१४
एरण्ड (Ricinus communis, Linn.,
Beng. bherándá) १४२, १६१
एरण्डतैल (Oil of bherándá,
castor oil) ६६, ६८, १०६
एरण्डवृक्ष (Plant called एरण्ड,
see एरण्ड) ८८
ओ
ओषधि (An annual plant or
deciduous herb) ४२
ओषधी (See ओषधि) ५६, १६४
औ
औमदण्ड (Stem of masiná tree
or flax-stem) ७१

8 INDEX

क

ककाराष्टकवर्ग (Eight objects with
the letter क as their initial,
kushmánda &c. ) ४०३, (enu-
merated) ४१८, ४१६
ककुभ ( See अर्जुन ) २६०
कङ्गालखेचरी ( A sort of ओषधि )
६३, २०५
कङ्गालखेचरीतैल ( Oil of कङ्गाल-
खेचरी) २०५
कङ्कुष्ठ (One of the eight उपरस-s,
a medicinal earth, coral-
coloured as described in the
text ) ६७, १०८, ११३, १२७,
१३५, ३५२, ३८५ &c.
कङ्कोल (A fragrant spice known
as sitalchini) ४१७, ४३१
कङ्गुणी, कङ्गुनी ( Panicum Itali-
cum, Linn., Beng. kángni
dhán) ६५
कङ्गुबीज ( [ Oil of ] कङ्गुणी,
see कङ्गुणी ) ६५
कङ्गुणीतैल ( Oil of कङ्गुणी, see
कङ्गुणी) २२२, ३५२, ३६१, ४१२
कच्छप (See कच्छपयन्त्र) १८८
कच्छपयन्त्र (An apparatus called
kachchhapa ; it is of two
sorts—जलकूर्मयन्त्र and स्थल-
कूर्मयन्त्र; see रसकामधेनु) १६७
कञ्चुक (Impurities of mercury—
such as—चितिदोष, गिरिदोष,
जलदोष, नागदोष, वङ्गदोष,
विष, वह्नि, मल &c.) १४६
कञ्चुकितोय ( Watery juice or
fluid of कञ्चुकी ) १२०
कञ्चुकी ( =क्षीरकञ्चुकी, क्षीरीशृ-
ङ्कट, Beng. konchdá) ५७,
५६, ६०, ७१, ११८ &c.
कञ्चुकीक्षीर ( Milky juice of
कञ्चुकी ) ७५
कटु ( Punjent, Beng. jhál )
४०३, ४१६
कटुक (See त्रिकटुक ) १६८, ४१७
कटुकरोहिणी ( Picrorrhiza kur-
roa, Benth., Beng. katki )
४००
कटुकालाबु (=तिक्ततुम्बी, Beng.
titláu) १०२, १११ [२४४
कटुकालावुक (See कटुकालाबु) २३८,

WITH GLOSSARY. 9
[स्तम्भ १]
कटुकोशातकी (A sort of bitter
ghoshálatá, see कोशातकी)
३३३
कटुतुम्ब (See कटुतुम्बी) १७२,
१७६
कटुतुम्बी (A wild variety of
Lagenaria vulgaris, Sering,
Beng. titláu) ६०, १३६, २२६
कटुतैल (Mustard oil) १३१, ३६२
कटुत्रय (=त्रिकटुक. The aggre-
gate of three spices—ginger,
long pepper and black pep-
per, Beng. shunth, pipul
and marich) ११४, १४३ २५८
कणा (=पिप्पली. Piper longum,
Linn., Beng. pipul) ४०१
कण्टकारीरस (Juice of कण्टकारी
=Solanum xanthocarpum,
Schrad.) ३०६
कण्डूलसूरण (Itchy सूरण =
Amorphophallus campanu-
latus, Blume., Beng. buno
ol) ८७
कतक (Strychnos potatorum,
Linn., Beng. nirmali) १७२
[स्तम्भ २]
कदम्ब (=माक्षिक. See माक्षिक)
२६६
कदली (Musa sapientun, Linn.,
Beng. kalá) ६२, ६४, १२१,
१४२, १६०, ४१६ &c.
कदलीकन्द (Root-stock of the
plantain tree, Beng. kalar
ete) ६७, १३०, ३०६ &c.
कदलीकन्दक (Root-stock of plan-
tain tree) ७४
कदलीकन्दतोय (See कदलीकन्द-
निर्यास) १३०
कदलीकन्दनिर्यास (Watery juice
of the root-stock of the plan-
tain tree) १६१
कदलीकन्दसार (See कदलीकन्द-
निर्यास) ६७, ११३
कदलीरस (Juice of the plantain)
६६, ६७, ६६
कनक (Gold) १२४, १३०, १७०,
१७२, २४५, २६१, २६४,
४१३ &c.
कनक (A sort of dhuturá called
kanak dhuturá) ३३२, ३४१,
३५० ३६४ &c.
2

10 INDEX
कनकमाक्षिक (=स्वर्णमाक्षिक. See
माक्षिक) ३८५
कनकरस (Milky juice of kanaka
dhuturá) ३८७
कन्द (=सूरण. See सूरणकन्द)
८६, ११८
कन्दपद्मिनी (A sort of महौषधि)
३१३
कन्या (=घृतकुमारी. Aloe Vera,
Linn.) ३६८
कन्यारस (Juice of कन्या, see
कन्या) ४०३
कपर्द (=वराटक. Beng. cowrie)
३८८
कपाली (Embelia Ribes, Burm.,
Beng. vidanga) ७३
कपाली (One of the impurites of
mercury—see कापाली) ३६१
कपि (=कपिकच्छु=शूकशिम्बी.
Mucuna pruriens, D. C.,
Beng. álákushi) ७०, ७२
कपित्थतोय (Watery juice of
कपित्थ=Feronia elephantum,
Corr., Beng. kathbel) १३१
कपिलाकृष्णागोतक्र (Buttermilk
produced from the milk of a
black-coloured kapilá cow)
४२४
कपोतक (The pigeon, Beng.
páyrá) ४१६
कपोताख्य पुट (An apparatus
for roasting, digesting or
subliming metals, minerals,
or drugs, called kapota,
"यत् पुटं दीयते भूमौ अष्ट-
संख्यवनोपलैः", see पुट and
पुटपाक) ४४, १६१
कपोतिका (=चाणक्यमूलक. A sort
of मूलक, Beng. chanak múla,
see मूलक) ५७
कम्बु (Conch, Beng. sánk)
३८८, ३६०, ३६१
करक (=पलाशवृक्ष, Butea fron-
dosa, Roxb.) ३४८
करञ्ज (Pongamia glabra, Vent.,
Beng. dahar karamchá)
११८
करञ्जतैल (Oil of करञ्ज) १०४,
१०६, ३६४ &c.
करञ्जफल (=कपित्थ. Feronia ele-

WITH GLOSSARY. 13
काचकिट्ट (=काचमल. Excretion
of mica mixed with saline
earth, Beng. malamáti) ६२
काचकूपी (Glass-bottle) १८४
काञ्चन (Gold) (See सुवर्ण) ११५
काञ्चन (Bauhinia acuminata,
Linn., Beng. kánchan) १४२
काञ्चनार (Bauhinia variegata,
Linn., Beng. rakta kánchan)
३०८, ४२०
काञ्चनी (Turmeric. Curcuma
longa, Roxb., Beng. halud)
५६
काञ्जिक (A sour gruel prepared
from the acetous fermenta-
tion of powdered paddy and
other substances, see धान्याम्ल)
४२, १२१, १५६ &c.
काञ्जिकान्न (Boiled rice steeped
in काञ्जिक, see काञ्जिक) ४१६
काञ्जी (See काञ्जिक) १६५
कान्त, कान्तज (See कान्तपाषाण)
(Varieties of) ७६,८६,४०३,४२७
कान्तचूर्ण (Powdered कान्त, see
कान्त) ४१३
कान्तचूर्णत्रुटि (A smallest por-
tion of कान्तचूर्ण, see कान्त-
चूर्ण) ४२८
कान्ततीक्ष्ण (A sort of cast iron
called कान्तलोह) २६२
कान्तनाग (The best कान्त--सर्व्वतो-
मुख कान्त, see p. ७७) ७९
कान्तपाषाण (A sort of stone
called कान्त—as loadstone)
६८, ८६, ३१०, ३५१ &c.
कान्तबन्ध (Binding of कान्त or
loadstone) ३२५
कान्तमुख(The best कान्त--सर्व्वतो
मुखकान्त, see p. ७७) १३५
कान्तलोह (Cast iron, Beng.
kántilohá, d.r. कान्तिलोह,
काललोह इति रसकामधेनु)
११७, १८२, ४०३
कान्ता (A plant called priyangu
or krishnakali; d.r. काचा)
१५२
कान्ताकान्त (d. r. कान्तिकान्त,
कान्तिलोह, see कान्तलोह) २६८
कान्तसत्त्व (Essence of कान्तपाषाण)
१६६, ४१४

14 INDEX
कापालिकयोग ("मूषायां भस्मीकरणं
तद्रक्तवर्णं कपालीयोगः" "वज्र-
बन्धादिरञ्जनार्थं कपालीयोगाः"
—रसकामधेनु) ८३, ३६० (Pro-
bably a practice of the
Kápálikas or worshippers of
Siva of the left hand order,
who carry a half of the
skull as a cup for drinking
spirituous liquors.)
कापालिक्रम ("नागं शुल्कं तथा
तीक्ष्णं कपालीक्रममुत्तमम् ।
तेनैव रञ्जयेत्तारं सप्तवारं पुनः
पुनः ।"—"वज्रतीक्ष्णकपाल्या च
शुद्धतारं वरं जयेत् । रञ्जयेत्
सह हेम्ना तु भवेत् कुङ्कुमसंन्नि-
भम् ॥"—रसकामधेनु) २६७, ३६१
कापालिरञ्जन ("कपालीयोगेन रञ्ज-
नम्") ३५६
कपाली (One of the impurities
of mercury,—अथवा कपाली,
“कपाली कालिका वङ्गे नागे
श्यामा कपालिका”—“कपाली
वै वीर्य्यहानिं कुरुते नात्र सं-
शयः"—रसकामधेनु) ३६१, ३६२
काम (मदनवृक्ष = दमनकवृक्ष. Arte-
misia vulgaris, Linn.) १३६
कारञ्जक तैल (Oil of करञ्जक, see
करञ्जतैल) ३६०
कारवल्लिका (Beng. chhota kara-
lá uchchhá) ६०
कारवल्लीरस (Juice of कारवल्लिका,
see कारवल्लिका) ४२२
कारवेल्ल (Momordica charantia,
Linn., Beng. Bada karalá
uchchhá) ६३
कारवेल्लक (See कारवेल्ल) ४१८
कार्पास (Gossypium herbaceum,
Linn., Beng. kábás. Cotton
plant) ६०, ८८,
कार्पासपत्र (Leaf of cotton plant)
८८, १५४
कार्पासमूल (Root of कार्पास) ८५
कार्पासास्थि (=कार्पासबीज, seed
of कार्पास) १३१, ३३८
कालकूट (A sort of poison, Beng.
káthvish) ६५, १०३
कालिका (=काकोली. A root said
to be brought from Nepal
or Morung) ६०

16 INDEX
कुडगोलोद्भव (Steeped in कुड-
गोल or काञ्जिक) ३३६
कुडवराटक (A sort of cowrie,
Beng. ghenchikori) ३८३
कुनटी (=मनःशिला. Realgar)
१३३, २१८ &c.
कुनटीघृत (Clarified butter pre-
pared with realgar) ११३
कुमारी (=घृतकुमारी. Aloe vera,
Linn. Var. officinalis) ५६,
१३८, १५३ &c.
कुमुद (Nymphæa lotus. Linn.,
Beng. sáluk) ७० &c.
कुमुदिनी (A sort of दिव्यौषधि)
२३०
कुमुदी (Katphal or gámbhári
tree) ३१५
कुम्भ (=शूर्पमान = 64 seers) १२३
कुरवक (Barleria cristata, Linn.,
Beng. raktajhintí) ६३
कुरङ्गिणी (=कुरङ्गिकी = मुद्गपर्णी,
Phaseolus trilobus, Ait. Beng.
mugáni) ५७
कुलत्थ (Dolichos uniflorus,
Lamk.) ८२, ८३, ४१६ &c.
कुलत्थक (See कुलत्थ) १३१
कुलत्थक्वाथ (Decoction of kula-
ttha, see कुलत्थ) ६२, ६६
कुलिश (= वज्र, see वज्र) १७७
कुलिशक्षीर (=वज्रक्षीर=milky
juice of स्नुही, see स्नुही and
स्नुहीक्षीर) ७४
कुलीर (=कर्कट = a crab) ३७५
कुलीरास्थि (Crab-shell, see कर्का-
टास्थि) ३५०
कुलौषधि(धी) (See दिव्यौषधि)
२०६
कुवेराक्ष (=वल्लीकरञ्ज or लता-
करञ्ज, Beng. latákaranja)
११८
कुष्ठ (Saussurea Lappa, C. B.
Clarke, Beng. kud) १७७
कुष्ठकल्लीरस (d. r. कुष्ठचीलीरस.
Juice of kud and कल्ली=a
tree called Bhavarasáli in
Marháttá) ३००
कुष्माण्ड (Benincasa cerifera,
Savi., Beng. kumdá) ११०,
२५७, ४१८
कुसुम (Carthamus tinctorius,

WITH GLOSSARY. 17
Linn., safflower, Beng.
kusumphul) ६६, ३२०
कुसुम्भक ( See कुसुम्भ ) ४१६
कुसुम्भज ( [Oil of ] kusumbha,
see कुसुम्भ ) ६५
कुहुकंविका ( d. r. कुहम्बिका or
कुरण्टिका = साङ्कुशखडह्च ; a
sort of creaper very difficult
to be identified ) ६०
कूपीपाषाण ( d. r. कूर्म्मपाषाण or
कूपिकापाषाण ; the heap of
pebbles in the bed of a
river is called कूप, or कूपी or
कूपिका ) ४६
कूर्म्म ( Tortoise ) ६६
कूर्म्मपृष्ठ ( Tortoise-shell ) ८३
कूर्म्मास्थि ( See कूर्म्मपृष्ठ ) १२१
कृताञ्जलि ( Mimosa pudica, Linn.,
Beng. Lajjávatí latá ) ६२
कृष्ण ( The best iron, i. e. steel )
११७
कृष्णकनक ( Beng. black kanak
dhuturá ) ६०
कृष्णजीरक ( Nigella sativa,
Linn., Beng. kála-jirá) ६०
कृष्णतैलक ( Oil of कृष्णतिल or
black sesamum Indicum,
DC. ) ६२
कृष्णपर्णी ( Black ocimum sanc-
tum, Linn., Beng. kála-
tulasi ) ५८
कृष्णमार्जारी ( d. r. कृष्णमञ्जरी,
a sort of creaper difficult to
be identified ) ६१
कृष्णराजि ( = कृष्णसर्षप. Black
mustard ) २२५
कृष्णविष ( A sort of virulant
poison, see महाविष ) ६५
कृष्णा ( d. r. मूर्वा, a sort of crea-
per "भिन्नकज्जलसंकाशा लता
कृष्णासतेत्यसौ"—रसकामधेनु) ५७
कृष्णागुरु ( Black अगुरु, see अगुरु)
२७६
कृष्णाभ्र ( Black mica ) ६८, ६६
कृष्णाभ्रक ( See कृष्णाभ्र ) १३३,
२६२ &c.
कृष्णाभ्रपत्र ( A plate of black
mica ) ७४
कृष्णाभ्रसत्त्व ( Essence of black
mica ) १७३

18 INDEX

[Left Column]
कृष्णोन्मत्त (Black dhuturá, see
धुतूर) २४०
केतकी (Pandanus odoratissimus
Roxb.) ६३, ११६
केशिनी (Nardostachys Jatamansi,
Beng. जटामांसी) ५६
कोकिलत्रय (Three कोकिलs or
charcoals, "शिखिभिः पावको-
च्छिष्टा अङ्गाराः कोकिलाः
स्मृताः"—रसकामधेनु, "जलेन
सिक्ताश्चेत् तर्हि कोकिलाः"—
do. 3 burnt charcoals steep-
ed in water. Rasahridaya
says also "खदिरकोकिलैः"
or charcoals of catechu
wood) १०४
कोकिला (=काकोली. A berry
of the Calculus Indicus,
brought from Nepal and
Morung, Beng. kánklá)
३४७, ३४८
कोकिलाक्ष (Hygrophila spenosa,
T. Ander., Beng. kuliákhá-
dá, its seed is called tál-
mákhná) ५७

[Right Column]
कोकिलाक्षकबीज (Seed of कोकि-
लाक्षक, see कोकिलाक्ष)
३४२
कोकिलाक्षीर (Milky juice of
कोकिला or काकोली, see
कोकिला) ३५०
कोटराच्छी (Supposed to be को-
टरपुष्पी = Vriddhadáraka,
Beng. Vijtádak) ६०
कोद्रव (Paspalum scrobicula-
tum, Linn., Beng. kado-
dhán) ८२, ८३, ३१४
कोद्रवक्वाथ (Decoction of कोद्रव,
see कोद्रव) ८६, ८२, ८६
कोल (=बदर =Zizyphus Jujuba,
Lamk., Beng. kul) १४०
कोल (Here means कक्कोल, pro-
bably Cocculus Indicus, and
not बदर, since we have
that word in the next line)
४१६
कोशातकी (Luffa acutangula
Roxb., Beng. Ghoshá-latá)
६२, ११३
कोशातकीदलरस (Juice of the