रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

धमनात् कोष्ठिकायन्त्रे भस्त्राभ्यां१ तीव्रवह्निना ।
पतत्यभ्रकसत्त्वं तु२ सत्त्वानि निखिलानि च३ ॥ १६ ॥
स्वेदनौषधिनिर्यास४-लोलितं पुटितं मुहुः ।
सूतं तु पञ्चनिचुल५-पुटैर्बहलपोतकम्६ ॥ १७ ॥
पिच्छितं व्योम निष्कुटं७ दत्त्वा सत्त्वं निरञ्जनम्८।
उमाफलैश्च पुष्पेश्च९ षष्टिकाऽम्ल१०परिप्लुतैः ।
क्षौमदण्डविमर्देन गगनं द्रवति स्फुटम् ॥ १८ ॥
अम्बिजारे नवे कुम्भे स्थापयित्वा धरोत्तरम्११ ।
गगनं द्रवति क्षिप्रं मुक्ताफलसमप्रभम् ॥ १९ ॥
शतधा कञ्चुकोचूर्णं कञ्चुकोरसभावितम्१२ ।
द्रावयेद्गगनं देवि१३ लोहानि सकलानि च ॥ २० ॥

---

(1) M has हस्ताभ्यां. For कोष्ठिकायन्त्र vide 4th Paṭala, ślokas 56–58.
(2) पतन्त्यभ्रकसत्त्वानि, a variant in M. (3) M reads विविधानि च.
The portion commencing from गोधूमबद्धा and ending in च is not found
in K. (4) M has स्वेदने भूमर्यागण्यास, which has no clear sense.
[A list of औषधिस for स्वेदन is given in detail in the 4th Paṭala.]
(5) K reads निचुला. M reads निचुल. (6) पुटैर्बहुलपातक, a variant
in M. (7) B reads निष्किन्द. K reads निष्काट. M reads व्यपक टटं.
None of the readings appears to be correct. (8) M reads सत्व-
निरञ्जनं. (9) K reads द्रवैश्च. (10) B reads पिटिकास्त. K reads
फोटिकास्त. (11) K reads घनोत्तरं. (12) M reads भावितः, which
is grammatically incorrect, as it is stated as an adjective to चूर्णं.
(13) K reads दिव्यं.