रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

१८० रसार्णवे
गुरुत्वमरुणत्वञ्च¹ तेजसा सूर्य्यसन्निभम् ।
शिखिमध्ये धृतं² तिष्ठेत् मूर्त्तिबन्धस्य³ लक्षणम् ॥ २०२ ॥
शलाकाजारणाद्वापि⁴ मूर्त्तिबन्धत्वमिष्यते ॥ २०३ ॥
श्वेतं पीतं गुरु तथा मृदु सिक्यक⁵सन्निभम् ।
अग्निमध्ये यदा⁶ तिष्ठेत् पट्टबन्धस्य⁷ लक्षणम् ॥ २०४ ॥⁸
कृष्णं श्वेतं तथा पीतं⁹ नीलं¹⁰ भस्मनिभं तथा ।
चपलत्वं यदा¹¹ नष्टं भस्मसूतस्य¹² लक्षणम् ॥ २०५ ॥
कुकुटाण्डनिभं¹³ सूतं यदा लवणभेदि च¹⁴ ।
आवर्त्तते¹⁵ रसस्तद्वत् खोटकस्य च¹⁶ लक्षणम् ॥ २०६ ॥
अथवा कदने स्निग्धं¹⁷ रश्मिना मृदुना द्रवेत् ।
(1) K has गुरुत्वं मरणत्व च, which is incorrect. (2) B reads
धूप. M reads द्रुत. (3) K reads मूर्त्तिबद्धस्य. (4) This
charaṇa and the next are not found in K. M reads शलाकाधारणाद्वापि.
(5) B reads सिक्याक. M reads सिक्षक. (6) M reads यथा.
(7) B has पटबद्धस्य here ; but it has mentioned पट्टबन्ध in the 198th
śloka. (8) This śloka is not found in K. (9) B reads
रक्तपीत instead of पीतं, which mars the metre. K reads भेदि श्वेतं instead
of कृष्ण श्वेत. M reads कृष्णश्वेतं, (10) M reads नील (without any
suffix). (11) M reads यथा. (12) B and M read भस्मसूतक.
(13) B has an erroneous reading—कुकुटांगंडभिभ्रं. (14) K reads
लवणसैंधवं. M reads लवणभेदि च. Another reading is पटु भेदि भवेद्यदा.
(15) K and M read चावर्त्तिते. Another reading is चावर्त्तितं पुनस्तद्वत्.
(16) B reads खोटबद्धस्य. M reads घोटबन्धस्य. (17) B reads खिग्ध.