रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

एकादशः पटलः । १६८
बालस्तु पत्रलेपेन कल्कयोगेन यौवनः¹ ।
वृद्धो² विध्यति लोहानि जारितः सारितोऽथवा ॥ ७८ ॥
कुमारस्तु रसो देवि न समर्थो रसायने ।
यौवनस्थो रसो³ देवि क्षमो देहस्य रक्षणे ॥ ७९ ॥
जरावस्थो रसो यश्च देहे लोहेन संक्रमेत्⁴ ।
अभावेऽभ्रकसत्त्वस्य⁵ कान्तसत्त्वं प्रदापयेत् ॥ ८० ॥
कान्तस्य चाप्यभावे⁶ तु तीक्ष्णलोहन्तु दापयेत् ।
अनेन क्रमयोगेन सर्व्वसत्त्वानि जारयेत्⁷ ॥ ८१ ॥
एकोऽपि हेमसंयुक्तश्चामीकरकरः क्षणात् ।
गन्धकात् परतो नास्ति रसेषूपरसेषु वा⁸ ॥ ८२ ॥
पूर्व्वोक्तयन्त्रयोगेन⁹ द्विषड्गुणगन्धकम्¹⁰ ।
अथवा द्वादशगुणं षड्गुणं¹¹ वापि जारयेत्¹² ॥ ८३ ॥
माक्षिकं¹³ सत्त्वमादाय पादांशेन तु¹⁴ जारयेत् ।
ततोऽपि सर्व्वसत्त्वानि द्रावयेत् सूतगर्भतः ॥ ८४ ॥

---

(1) M reads यौवनः, which is incorrect. [Here अर्चादित्वात् अण्.]
(2) K reads वृद्धौ, which is incorrect. (3) K reads यौवनस्थोरसो.
(4) K reads संक्रमे, which is an error of the scribe. M reads देहलाहथ.
(5) अभावे अभ्रसंसत्त्वस्य, a reading in M. (6) K reads वाप्यभावे.
(7) M reads रञ्जयेत्. (8) K reads च. From this hemistich,
some portion is wanting in B. (9) M has पूर्वोक्तयागयन्त्रे ण.
(10) K reads द्विषड्गुं गन्धकं, which is incomplete. (11) K has
षट्गुणं (12) M has वा विजारयेत्. (13) M reads माक्षिक।
(14) तु is wanting in K.
22