रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

१४८ रसार्णवे
चतस्रो गतयो दृश्या अदृश्या¹ पञ्चमी गतिः ॥ १५ ॥
मन्त्रध्यानादिना तस्य चोच्यते² पञ्चमी गतिः ॥ १६ ॥
धूमश्चिटिचिटिश्चैव³ मण्डूकगतिरेव च ।
चकम्पश्च विकम्पश्च⁴ पञ्चावस्था रसस्य तु ॥ १७ ॥
मध्यमानस्य⁵ कल्केन सम्भवेद्धि गतित्रयम्⁶ ।
जले गतिर्मलगतिः पुनहँसगतिस्ततः⁷ ॥ १८ ॥
हेम⁸ दत्त्वा ततः शुद्धं तत्तु सम्भवेन्नियामके⁹ ।
नियामकगणौषध्या¹⁰ रसं दत्त्वा विपाचयेत् ॥ १९ ॥
नियमितो¹¹ न प्रयाति तथा धूमगतिं¹² शिवे ॥ २० ॥
कणिकाचालरहितो बुद्बुदैश्चापवर्जितः¹³ ।
नियमितो भवल्येष¹⁴ चूलिकाग्निसहस्तथा¹⁵ ॥ २१ ॥
(1) M reads न दृश्या. Cf. रस.स., which exactly agrees with the
above. (2) रस.स. reads बध्यते. [Vide Chap. I. v. 85.] (3) K
reads धूमश्विटीचिटिश्चैव. M reads घूम instead of धूम. (4) K has
सपक्वश्च विपक्वश्च. (5) M reads मद्यमानेन, which appears to be inc.
(6) K reads erroneously सम्भवेद्धी गतित्रये. M reads सम्भवेन्ने गतित्रयम्, which
is not perfectly correct. (7) M has जलेन विमलगतिस्तथा हंसगतिः
पुनः. (8) K reads हंसं. (9) K has तलसत्त्वं नियामयेत्. M has
काश्रसत्त्वे नियासके. (10) नियासकगणो, विध्यो, a variant in M. (11) K
reads नियमाभीतो, which destroys the metre. All the texts read नियामितो,
which is gram. inc. (12) K reads धूमूगतिः. (13) K has
बुद्बुदस्यामवर्जितः. M has बुद्बुदद्याघवन्दितः, which is inc. (14) M reads
भवत्येव. (15) चूलिकाग्निसण्डलथा, a variant in K.