पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)
Purnaprajna Bhashya of Sriman Madhvacharya with Commentary
श्रीमन् मध्वाचार्य (टीकाकार: जगन्नाथ यति / गोपालकृष्णाचार्य) द्वारा
पृष्ठ 981, कुल 1267 में से
संदर्भ में पढ़ेंHere is the complete line-by-line transcription in pure Devanagari Unicode:
९३४ ब्रह्मसूत्रभाष्यम्. [ अध्या - ३. पा - ४. ]
न विधिः । ज्ञानिनः स्तुतयेऽनुमतिमात्रं वा ।
( ३ ) युज्यते च ॥ १४ ॥
( ४ ) सू--ॐ ॥ कामकारेण चैके ॥ ॐ ॥ १५ ॥
‘कामचाराः कामभक्षाः कामवादाः कामेनैवेमं देहमु
त्सृज्याथ परात्परमीयुरनारम्भणम्’ ( सामशाखा )
इति चैके पठन्ति ॥ १५ ॥
कंचिदङ्गत्यं प्रति स्तुतये कथ्यते यथेष्टं कुर्वति न तु विधिः तथैतदपि
'ज्ञानिनस्तुतये एव' यदि ज्ञानी सता वाऽसता वा कर्मणा वर्तेत, त
दाऽपि 'ईदृश एव' मोक्षवानेवेति ज्ञानिनो गुणवर्णनायैवोच्यते, न
तु विधिः । अथ वा—अनुमतिरनुज्ञामात्रमेतत् । यदि ज्ञानी अनुष्ठे
यानां सत्कर्मणां मध्ये येन केनापि वा वर्तेत, स्वेच्छया केषां चित्स
त्कर्मणां चरणं केषां चिदचरणमित्येवंभाववान् स्यात्, तदापीदृश एव
महाफलवानेव, तस्यानियतत्वेनावश्यं कार्याभावादित्येवमनुष्ठेयसत्क
र्मणां यथेष्टाचाराभ्यनुज्ञामात्रमेतत्, सर्वथा न विधिरिति भावः । अ
धिकारिभेदेन पक्षद्वयप्रवृत्तेर्वाशब्दः ॥
( ३ ) ननु न सदसत्प्रवृत्तिभ्यां ज्ञानिनो विशेषो युज्यते, तथासत्य
सत्मवृत्त्या कुण्ठितशक्तेर्ज्ञानस्य मोक्षसाधनत्वाभावप्रसङ्गात् । तथा
चानियम इत्युक्तव्याघातः, सत्कर्मसमुच्चितस्य मोक्षसाधनत्वप्रसङ्गा
च्चेत्यत आह—युज्यते चेति ॥ चांऽवधारणे । सदसत्प्रवृत्तिभ्यां विशे
ष इति शेषः ॥
( ४ ) नन्वसत्प्रवृत्त्या कुण्ठितशक्तेर्ज्ञानस्य मोक्षसाधनत्वाभाव प्र
सङ्गात्कथं युज्यत इत्याशङ्कां परिहरत्सूत्रमुपन्यस्यति—कामेति ॥ अ
त्र चोऽप्यर्थः साध्यसूचकः । ज्ञानिनो मोक्षमिति पठन्तीति च शेषः
इत्याशयेन सूत्रसूचितश्रुत्युदाहरणपूर्वकं सूत्रं व्याचष्टे—कामचारा
इति । ज्ञानिन इति शेषः । अत्र विशेषणत्रयेण सौत्रकामकारपदं का
मसञ्चरणभक्षणवचनेषु समं यत्कामकरणं तद्वाचीत्युक्तं भवति । उ
क्तं हि तत्त्वप्रदीपे—कामकारः कामितकरणं, तत्कामचारभक्षवादेषु
त्रिष्वपि सममिति । ‘कामेन’ इच्छया ‘इमं’ कर्मनिमित्तं देहं त्य
क्त्वा ‘अनारम्भणं’ अनादिभूतं परात्परं ब्रह्म ‘ईयुः’ प्राप्नुयुरित्यर्थः।
इति चेति । चो यत इत्यर्थे, साध्यसमुच्चये वा । ‘एके’ अन्ये साम
शाखिनः । पठन्तीत्यस्यातो नासत्प्रवृत्त्या कुण्ठितशक्तित्वेन ज्ञानस्य