पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

( ७ )
२-३-१५ शंकरः इति शंकररामानुजौ मन्ये
२-३-१६। रामानुजः ते ।
२. नात्माश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः ॥ द्वितीयसूत्रे आत्मशब्दः प
२-३-१७. शङ्करः. रमात्मवाचक इति मध्वा
२-३-१८. रामानुजः चार्यः। जीवार्थक, इति शङ्क
ररामानुजौ मन्येते । किञ्च क्वचित् पाठभेदेन अर्थभेदान् कल्पयन्ति
३. समना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं चा यथा प्रान्तस्थितसूत्रे “स
नुपोष्य ॥ ४-२-७. माना” इति शङ्करस्य पा
ठः, “समना” इति मध्वाचार्यस्य पाठः । पाठभेदेन च शब्दाः भिन्ना
र्थका भवन्ति ॥
समाना = समानलक्षणा
समना = लक्ष्मीः
पञ्चमकारणम् ॥
वेदसंहितासु यथा पदपाठः अस्ति तथा ब्रह्मसूत्रेषु उपनिष
दादिषु च पदपाठो नास्ति, अतः सूत्रभाष्यकाराः उपनिषदादिभाष्य
काराश्च इच्छानुसारण पदविभागं कुर्वन्ति । पदविभागे व्यत्यासात् अ
र्थेऽपि व्यत्यासो भवति । यथा “गुणाद्वा लोकवत्” (२-३-२६.) इ
ति सूत्रे लोकवत् इति शङ्करस्य पदविभागः । आलोकवत् इति मध्वा
चार्यस्य पदविभागः । तथा “तत्सत्यं स आत्मा तत्त्वमसि श्वेतके
तो” (छा. ६-१६-३.) इति उपनिषदि तत् त्वं असि इति शङ्करस्य
पदविभागः । अतत् त्वं असि इत्यपि सम्भवतीति मध्वाचार्यः मन्य
ते । संहितायां कुतः नियतानि पदानि, उपनिषदादिषु अनियतानि इ
त्यत्र नियामकं न जानीमः । पूर्विकाः उपनिषदः ब्राह्मणानि च संहि
तायाः व्याख्यानरूपाणीति मत्वा तेषु पदपाठं नाकुर्वन् इति अहं
मन्ये ॥
षष्ठकारणम् ॥
ब्रह्मसूत्रेषु इदं सूत्रं अस्य वेदवाक्यस्य अर्थनिरूपणाय प्रवृत्तं
इति न व्यक्तम्, तत्र तत्र “तथा दर्शयति” “तथा श्रुतेः” इति सू