पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

[ अधि - १०, सू - ५०, ] दीपिकासहितम्. ९८५
( ३ ) विद्या ह वै ब्राह्मणमाजगाम
गोपाय मां शेवधिष्टेऽहमस्मि ।
अनार्यकायानुजवे शठाय
न मां ब्रूया ऋजवे ब्रूहि नित्यम् ॥ इति च ॥ ४९ ॥
:--:
१०. अधिकरणम् ॥
( १ ) सू—ॐ॥ ऐहिकमप्रस्तुतप्रतिबन्धे तद्दर्शनात् ॥ ॐ ॥ ५०॥
' आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्या
( ३ ) श्रुत्यन्तरं पठति—विद्येति ॥ ' ब्राह्मणं ' वायुं प्रति विद्या दे
वता आजगाम । आगत्य च हे वायो मां ' गोपाय ' गोपय रक्ष तेऽहं
' शेवधिः ' निधिरस्मि । मां ' अनार्यकाय ' भागवते--
तितिक्षवः कारुणिकाः सुहृदः सर्ववेदिनाम् ।
अजातशत्रवः शान्ताः साधवः साधुभूषणाः ॥
मय्यनन्येन भावेन भक्तिं कुर्वन्ति ये दृढम् ।
मत्कृते त्यक्तकर्माणः त्यक्तस्वजनबान्धवाः ॥
मदाश्रयकथाधृष्णः .... ॥
इत्यादिनोक्तार्यकलक्षणरहिताय ' अनुजवे ' अविपरीतचित्तादिप्रवृत्ति
मान् ऋजुः तद्भिन्नाय ' शठाय ' मूर्खाय दोषदृशे वा मा स्म ब्रूयाः ।
माशब्दोऽयं निषेधार्थः, न माङ् । तर्हि कस्मै वाच्येत्याकांक्षायामाह—
ऋजव इति । आर्यकाद्युपलक्षणमेतत् । तथा चार्यकाय अशठाय ऋ
जवे ' नित्यं ' नियमेन मां ब्रूहीति प्रार्थयामासेति श्रुत्यर्थः । अत्रापि इ
तीत्यस्य निषिद्धमित्येनान्वयः । श्रुतिसमुच्चये चः ॥ ९ ॥
॥ इति अन्वयाधिकरणम् ॥
-—
१०. अधिकरणम् ॥
( १ ) अत्राधिकरणे अपरोक्षज्ञानस्य प्रतिबन्धाभावे साधनसम्प
त्तिजन्मन्येवोत्पत्तिः समर्थ्यते । साधनसम्पूर्तावपि ज्ञानानुदये कार
णाभावात् साधनसम्पूर्तिजन्मन्येव ज्ञानस्य भाव्यत्वात् । तदभावे तु
कदाऽपि तदनुदय इति पूर्वपक्षे सिद्धान्तयत्सूत्रं पठति—ऐहिकमि
ति ॥ अत्र तदिति व्यस्तं समस्तं च । तत्र व्यस्तमावृत्तं विपरिणतं च
१२४