प्रतिमानाटकम् (महाकवि भास - विमला संस्कृत-हिन्दी टीका एवं सविस्तार व्याख्या सहित)
Pratimanatakam of Mahakavi Bhasa
महाकवि भास (व्याख्याकार: डॉ. श्रीकृष्ण कुमार) द्वारा
पृष्ठ 71, कुल 296 में से
संदर्भ में पढ़ें( ७० )
वार-वार उठ कर गिरते हैं, हाय हाय की रट लगाए जोर से विल
करते हैं, फिर लड़खड़ाते है तथा उसी ओर एकटक निहार रहे
जिधर से कि रघुश्रेष्ठ राम वन को गए हैं । (३)
(निकल जाता है )
मिश्रविष्कम्भक
(२) मूल
(ततः प्रविशति यथानिर्दिष्टो राजा देव्यौ च)
राजा—हा वत्स ! राम ! जगता नयनाभिराम !
हा वत्स ! लक्ष्मण ! सलक्षणसर्वगात्र ! ।
हा साध्वि ! मैथिलि ! पतिस्थितचित्तवृत्ते !
हा हा गताः किल वनं वत मे तनूजा : ॥ (४)
चित्रमिदं भोः, यद् भ्रातृस्नेहात् पितरि विमुक्तस्नेहमपि
तावल्लक्ष्मणं द्रष्टुमिच्छामि । वधु ! वैदेहि !
रामेणापि परित्यक्तो लक्ष्मणेन च गर्हित. ।
अयशोभाजन लोके परित्यक्तस्त्वयाप्यहम् ॥ (५)
पुत्र राम ! वत्स लक्ष्मण ! वधु वैदेहि ! प्रयच्छत मे प्रतिवच-
नम् : न । पुत्रकाः ! शून्यमिद भोः ! न मे कश्चित् प्रतिवचनं
प्रयच्छति । कौसल्यामातः ! क्वासि ?
सत्यसन्ध ! जितक्रोध ! विमत्सर ! जगत्प्रिय ! ।
गुरुशुश्रू परो युक्त ! प्रतिवाक्यं प्रयच्छ मे ॥ (६)
हा क्वासौ सर्वजनहृदयनयनाभिरामो राम. ? क्वासौ मयि
गुर्वनुवृत्तिः ? क्वासौ शोकार्तेष्वनुकम्पा ? क्वासौ तृणवदग-
णितराज्यैश्वर्यः ? पुत्र ! राम ! वृद्धं पितर मा परित्यज्य
किमसम्बद्धेन धर्मेण ते कृत्यम् ? हा धिक् । कष्ट भोः !
सूर्य इव गतो रामः सूर्यम् दिवस इव लक्षमणोऽनुगतः ।
सूर्यदिवसावसाने छायेव न दृश्यते सीता ॥ (७)
(ऊर्ध्वमवलोक्य) भोः कृतान्तहतक !
अनपत्या वयं रामः पुत्रोऽन्यस्य महीपतेः ।
वने व्या घ्रीच कैकेयी त्वया किं न कृत त्रयम् ॥ (८)