प्रतिमानाटकम् (महाकवि भास - विमला संस्कृत-हिन्दी टीका एवं सविस्तार व्याख्या सहित)

१३६ ] प्रतिमानाटकम्
[अन्वय:—सुचिरेण अपि कालेन मया किञ्चिद् यशः अर्जितम् । अद्य भरतेन
अचिरेण एव कालेन सञ्चितम् ॥२६॥]
हिन्दी रूपान्तर—
राम—(मन में) हे लोगो ! आश्चर्य की बात है—
अर्थ [श्लोक २६]—बहुत अधिक समय में मैंने कुछ यश उपार्जित किया
था, परन्तु आज भरत ने बहुत कम समय में उसको सञ्चित कर लिया है ॥२६॥
संस्कृत-व्याख्या—सुचिरेण अतिदीर्घेण अपि कालेन समयेन मया रामेण
किञ्चित् स्वल्पमेव यशः पित्राज्ञापालनरुपा कीर्तिः अर्जितं सम्पादितमासीत् परन्तु
अद्य इदानीमस्मिन् समये भरतेन अचिरेण अतिस्वल्पेनैव कालेन समयेन तद् यशः
सञ्चितमेकत्रीकृतम् । पितृभक्तोऽहं तदाज्ञापरायणश्चेति यशः मया चिरकालं यावत्
परिश्रमं कृत्वा उपार्जितमासीत्, परन्तु भरतेन इदानीं भ्रातृभक्तिश्रद्धादिगुणान् प्रदर्श-
यता न केवलं तादृशं यशः परन्तु ततोऽप्यधिकं स्वल्पेन कालेनैव सञ्चितम् ॥२६॥
व्याकरण—सम् + चि + क्त = सञ्चित ।
छन्दः—अनुष्टुप् ।
अलङ्कार—उदात्त । भरत की विशेष कीर्ति का कथन करने से उदात्त
अलङ्कार है ।
सीता—अय्यउत्त ! णं दीयदि खु पुडमजाअणं भरदस्स । [आर्यपुत्र ! ननु
दीयते खलु प्रथमयाचनं भरतस्य ।]
रामः—तथास्तु । वत्स ! गृह्यताम् ।
भरतः—अनुगृहीतोऽस्मि । (गृहीत्वा) आर्य ! अत्राभिषेकोदकमावर्जयितु-
मिच्छामि ।
रामः—तात ! यदिष्टं भरतस्य तत् सर्वं क्रियताम् ।
सुमन्त्रः—यदाज्ञापयत्यायुष्मान् ।
भरतः—(आत्मगतम्) हन्त भोः ।
श्रद्धेयः स्वजनस्य पौररुचितो लोकस्य दृष्टिक्षमः
स्वर्गस्थस्य नराधिपस्य दयितः शीलान्वितोऽहं सुतः ।
भ्रातॄणां गुणशालिनां बहुमतः कीर्तेर्महद् भाजनं
संवादेषु कथाश्रयो गुणवतां लब्धप्रियाणां प्रियः ॥२७॥
[अन्वयः—अहं स्वजनस्य श्रद्धेयः, पौररुचितः, लोकस्य दृष्टिक्षमः, स्वर्ग-
स्थस्य नराधिपस्य दयितः शीलान्वितः सुतः, गुणशालिनां भ्रातॄणां बहुमतः, कीर्तेः
महद् भाजनं, गुणवतां संवादेषु कथाश्रयः, लब्धप्रियाणां प्रियः ॥२७॥]