प्रतिमानाटकम् (महाकवि भास - विमला संस्कृत-हिन्दी टीका एवं सविस्तार व्याख्या सहित)
Pratimanatakam of Mahakavi Bhasa
महाकवि भास (व्याख्याकार: डॉ. श्रीकृष्ण कुमार) द्वारा
पृष्ठ 104, कुल 296 में से
संदर्भ में पढ़ें( 101 )
[भरत]—और क्या, और क्या । मै दशरथ का पुत्र भरत हूँ, कैकेयी का नही ।
[देव]कुलिक—तो अब आप जा सकते है ।
[भरत]—ठहरो, बची हुई बात भी कह दो ।
[देव]कुलिके—क्या किया जाए । सुनिए । महाराज दशरथ की मृत्यु हो गई ।
सीता और लक्ष्मण के साथ राम वन को क्यो चले गए, इसका मुझे
कारण ज्ञात नही है ।
[भर]त—क्या कहा, क्या पूज्य राम भी वन को गए ? (फिर मूच्छित हो
जाता है)
(१) मूल
देवकुलिकः—कुमार ! समाश्वसिहि समाश्वसिहि ।
[भ]रतः—(समाश्वस्य)
अयोध्यामटवीभूतां पित्रा भ्रात्रा च वर्जिताम् ।
पिपासार्तोऽनुधावामि क्षीणतोयां नदीमिव ॥ (१०)
आर्य ! विस्तरश्रवणं मे मनसः स्थैर्यमुत्पादयति । तत् सर्वमन-
वशेषमभिधीयताम् ।
देवकुलिकः—श्रूयताम्, तत्रभवता राज्ञाभिषिच्यमाने तत्रभवति रामे
भवतो जनन्याऽभिहितं किल ।
भरतः—तिष्ठ,
तं स्मृत्वा शुल्कदोषं भवतु मम सुतो राजेत्यभिहितं
तद्धैर्येणाश्वसत्या व्रज सुत वनमित्यार्याऽप्यभिहितः ।
तं दृष्ट्वा बद्धचीरं निधनमसहत राजा ननु गतः
पात्यन्ते धिक्प्रलापा ननु मयि सदृशाः शेषाः प्रकृतिभिः ॥ (११)
(मोहमुपगतः)
(नेपथ्ये)
उत्सरतार्याः ! उत्सरत ।
देवकुलिकः—(विलोक्य) अये !
काले खल्वागता देव्यः पुत्रे मोहमुपागते ।
हस्तस्पर्शो हि मातृणामजलस्य जलाञ्जलिः ॥ (१२)