पाटीगणित (श्रीधराचार्य - प्राचीन संस्कृत टीका एवं प्रो. कृपाशंकर शुक्ल सविस्तार व्याख्या)

क्षेत्रव्यवहारः १७३
न्यासः—
करणम्—अत्र मध्यविस्तारस्य भूमानत्वं, तेन तत एव विभज्य क्षेत्रद्वयकरणात् न्यासः
भूः ३, वदनं ०, समासः ३, अर्धं ३/२, मध्यलम्बेन ४ सङ्गुणितं ६, एतद्¹ द्विगुणं
कृत्वा बालेन्दुक्षेत्रफलम् १२।
अन्ये मध्यविस्तारस्यार्धं भूः वदनं च प्रकल्प्य पार्श्वभुजाभ्यामष्टकाभ्यामायतचतुर-
श्रात्फलमानयन्ति, यथा
न्यासः—
लम्बेन चात्र पार्श्वभुजतुल्येन भाव्यं, तेन करणम्—भूः, ३/२, वदनं ३/२, समासः ३,
अर्धं ३/२ लम्बेन² ८ सङ्गुणितं १२।
उदाहरणम् —
वज्रे मध्यायामो दशहस्तः पञ्चहस्तके वदने ।
मध्यव्यासो³ द्विकरः कियत् फलं त(स्य) द्विचतुरश्रात् ॥ १३३ ॥

---

¹ एत । ² बेन । ³ मधूव्यासो ।