पाटीगणित (श्रीधराचार्य - प्राचीन संस्कृत टीका एवं प्रो. कृपाशंकर शुक्ल सविस्तार व्याख्या)

१५० श्रेढीव्यवहारः
प्रागेव द्विगुणं क्रियते । न तु सर्वादौ क्रियमाणेन द्विगुणेन वर्गघनाविव सङ्कलितप्रकृतिरपि
व्याप्येत येन चतुर्गुणं स्यात्, तावति समये स्वतो द्विगुणात्मकत्वे पुनर्द्विगुणेन तथाभावात्,
ततश्च सङ्कलितसिद्धये चत्वारो भाजकः कर्तव्यः¹ पुनर्अपि वर्गघनौ दलीकृतावेव स्यातामिति ।
प्रागेव चतुर्भिर्गुणयितव्यं² सङ्कलितमिति प्रकृतिमितश्चाष्टगुणो भवन्नष्टाभिर्विभज्य इत्यादि
युगशतेऽपि³ न कर्म सिद्धम् । उच्यते, द्विगुणितं पदमिति भविता तावद् घनं,⁴
सेकपदमिति पदेन ताडयिष्यमाणं रूपं क्षेपः वर्गस्य । मूलतां प्रतिपत्स्यमानमपि द्विगुणीकृतम् ।
नापि द्विगुणे राशो योजनाद्विगुणीकृतं, यस्मादस्य संक्षेपस्य राशेः पदस्य च सैकस्य वधे
विधीयमाने स्थानविभागप्रत्युत्पन्नेन तावदिदं भवति यत्र न्यासः १० । १ एकराशिः, ५ । १
[