पाटीगणित (श्रीधराचार्य - प्राचीन संस्कृत टीका एवं प्रो. कृपाशंकर शुक्ल सविस्तार व्याख्या)

वर्णस्य ६ सुवर्णस्य १० वधः ६०, वर्णस्य ८ सुवर्णस्य ७ वधः ५६, वर्णस्य ६
सुवर्णस्य ५ वधः ३०, वधानामैक्यं १७६ विपाकवर्णकेन ११ हृतं¹ १७६/११ स्वच्छेदेनापवर्तितं १६,
एतत्पाकक्षयशेषकनकम् । षण्माषकाः² क्षयमगमन्निति³ लब्धं भवति । एवं पाकोत्तीर्णाद्⁴
वर्णाद् वर्णोत्कर्षः ।
एवं पाकजो⁵ वर्णकोत्कर्षतुलापक्षयो प्रतिपाद्य समावर्तने ज्ञातप्रमाणवर्णकसुवर्णमध्ये
ज्ञातप्रमाणाज्ञातवर्णकसुवर्णप्रक्षेपे समावर्तितं⁶ वर्णं दृष्ट्वा नष्टवर्णकानुसरणमाह--
उत्पन्नवर्णकाहतहेमैक्याद्धेमवर्णवधहीनात् ।
अज्ञातवर्णकाञ्चनभक्तादाप्तं भवेद्वर्णः ॥ ५४ ॥
⁷समावर्तोत्पन्नवर्णगुणिताद्धेमैक्यात् हेम्नां निजप्राक्तनवर्णकानां⁸ च वधेन हीनाद् अज्ञात-
वर्णकसुवर्णसङ्ख्याविभक्ताद् आप्तम् अज्ञातवर्णकाञ्चनवर्णलाभ