पाटीगणित (श्रीधराचार्य - प्राचीन संस्कृत टीका एवं प्रो. कृपाशंकर शुक्ल सविस्तार व्याख्या)

मिश्रकव्यवहारः ६३
करणसूत्रमार्यापरार्धम्—
हेमगुणवर्णयोगे हेमैक्यहृते भवेद्वर्णः ॥ ५२ ॥
उत्कृष्टापकृष्टानां सजातीयवस्तूनां व्यामिश्रेण मध्यमं रूपमुत्पाद्यते । तथा धातूनां किंचि-
त्कांचनमुत्तमं मध्यमं च किंचित्, सहावर्तितं नोत्तममेव जायते नाधममेव किन्त्ववान्तररूपम् ।
वर्णवादे रूपस्य द्रव्यपरिमाणप्रचयवत्संयोगे तूपचयः, १ समवर्णकहेमवस्तुयुगसंयोगेऽपि हि वर्णकः
स एवावतिष्ठते; किं पुनरपकृष्टकांचनयोगे द्रव्यचयापचयसंलग्नः २ सर्वथा वर्णकवृत्तान्तो न
भवति, किन्तु प्रतिवर्णकापेक्षक्षयप्रचयः । भिन्नवर्णकानां ३ हि हेम्नां समावर्तने दुरवधानविशेष-
परम्परापरमाणुव्यामिश्रेण प्राक्तनवर्णकाग्रहणादवान्तरबुद्धिरुपजायते । तच्चावान्तरं प्रकृति-
वर्णकस्वरूपविशेषप्रतिबद्धरूपनियतम् । सङ्ख्यात्मकस्य तस्य व्यवहारः । अत