पाशुपत सूत्र (भगवान् लकुलीश - कौण्डिन्य प्रणीत पञ्चार्थभाष्य सहित पाशुपत दर्शन मूल)

२२ सभाष्य पाशुपतसूत्रे
पुनस्त्वाह—
“गोब्राह्मणार्थेऽवचनं हिमस्ति (१)
न स्त्रीषु राजन् ! न विवाहकाले ।
प्राणात्यये सर्वधनापहारे
पञ्चानृतान्याहुरपातकानि ॥”
सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात् सत्यमप्रियम् ।
प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः ॥
यथा हि तेषामेव भूतानां हितमनृतमपि सत्यमापद्यते, एव-
मिहाप्यस्माकं स्वशास्त्रोक्तं भाषतामनृतमपि सत्यमापद्यते । कस्मात् ? ।
विधिविहितत्वात् । इत्येतदपि तन्त्रे सिद्धम् ।
४. तथा असंव्यवहारस्तन्त्रे सिद्धः । कस्मात् ? ।
अव्यक्त-प्रेत-(अ० ३, सू० १ & १७) उन्मत्त-मूढोपदेशात् (अ० ४,
सू० ६ & ८)। नेह लोके अव्यक्तप्रेतोन्मत्तमूढाः संव्यवहारं कुर्वन्ति
यस्माद्, अतोऽत्रासंव्यवहारस्तन्त्रे सिद्धः । संव्यवहारश्च पुनर्द्विविधः ।
तद्यथा—क्रयविक्रयसंव्यवहारो राजकुलसंव्यवहारश्चेति । अत एक-
तरेणाप्यत्राधिकृतस्यात्मपीडा परपीडा चावर्जनीये भवतः । तत्र
यद्यात्मानं पीडयति, तेनेहैवं लोके दुःखी भवति । स्यात् परं
पीडयति, तत्राप्यस्याधर्मो दुःखादिफलः प्रचीयते । तेनामुष्मिन्
लोके तीव्रं दुःखमनुभवति । तस्मादुभयथापि संव्यवहारो वर्जनीयः ।
भवति ह्यपि—
१. 'न नर्मयुक्तमनृतं हिनस्ति' इति महाभारते आपद्धर्मपर्वणि.
२. मनुस्मृतिः ४—१३८.