परिभाषेन्दुशेखर (नागेश भट्ट - व्याकरण परिभाषा सिद्धान्त एवं भैरवी टीका सटीक)

( शास्त्रीय )-न्यायसिद्धाः [ख]
परि० क्र० विवरणम् नित्याऽनित्यत्वे विशेषः
४२. 'अक्लृप्ताभावस्य अभावकल्पना- नित्या अक्लृप्ताभावस्य = अप्रसक्तबाधस्य,
पेक्षया क्लृप्ताभावकस्यैव नित्यस्येति यावत् ।
तत्कल्पनमुचितम्' इति लाघव-
मूलकयुक्तिसिद्धेयम् ।
४३. {'यद्व्यक्तिसम्बन्धितया पूर्वं अनित्याः एतासां विरुद्धे ४६,४८ संख्याके
४४. {प्रवृत्तिस्तद्व्यक्तिसम्बन्धितयैव परिभाषे इति अनित्यत्वमासाम् ।
{पुनः प्रवृत्तौ कृताकृतप्रसङ्गि- अत्र न्याये व्यक्तिपदेन उद्देश्यव्यक्ति-
४५. {त्वम्' इति युक्तिसिद्धा इमाः । वन्निमित्तव्यक्तेरपि अविशेषेण ग्रहणा-
दियं सिद्धा । व्यक्तिपदेन शास्त्र-
रूपव्यक्तिग्रहणे च सिद्धेयम् ।
४६. 'यदा तु शास्त्रव्यतिरेकेण अनित्या अनित्यत्वं तु लक्ष्यानुरोधात् ।
तद्विधेयकार्ययोरेव नित्यत्वादि-
विचारो यदापि व्यक्तिविशेषा-
श्रयणाभावः' इति युक्तिसिद्धा ।
४९. 'स्वरोऽपि शब्दान्तरत्वसम्पा- नित्या ×
दकः' इति न्यायसत्त्वात् ४३-४६
परिभाषाः येन न्यायेन सिद्ध्-
यन्ति, तेनैव अस्या अपि
सिद्धत्वात् युक्तिसिद्धेयम् ।
६०. 'अवश्यं परस्मिन् बाधनीये ,, वस्तुतस्तु अस्याः (६०) परिभाषायाः
प्रथमोपस्थितस्य अनन्तर- 'विप्रतिषेधशास्त्रबाधे मानाभावः' इति
बाधेन चारितार्थ्ये पश्चादुप- मूलकृदुक्तं बीजम् उत्तरपरिभाषायाः,
स्थितस्य ततः परस्य बाधे उत्तरपरिभाषायास्तु बीजं 'पूर्वो-
मानाभावः' इति युक्तिसिद्धा । पस्थितबाधे नैराकाङ्क्ष्यरूपम्' अवग-
न्तव्यमिति । श्रीदामोदरशास्त्रि-
६१. 'पूर्वोस्थितबाधेन नैराका- ,, भारद्वाजपादाः । तथा मूलपाठस्तु
ङ्क्ष्यस्य परस्य बाधे माना- प्रामादिक इति तत्त्वप्रकाशिकायां
भावः' इति युक्तिसिद्धा । २४६ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
६२. 'प्रत्यासत्ति' (सान्निध्य-) मूलि- अनित्या अनित्यत्वन्तु 'क्वचित् स्वरितत्व-
केयम् । प्रतिज्ञासामर्थ्येन वा बाध्यतेऽयं
न्यायः' इति मूलग्रन्थप्रामाण्यात् ।

• १८ -