परशुराम कल्पसूत्र (महर्षि परशुराम - आचार्य विद्यानिवास मिश्र सविस्तार हिन्दी व्याख्या)
Parasurama Kalpasutra with Vidya Niwas Mishra Commentary
भगवान् परशुराम (टीकाकार: प्रो. विद्यानिवास मिश्र) द्वारा
पृष्ठ 216, कुल 320 में से
संदर्भ में पढ़ें१७४ परशुरामकल्पसूत्रम्
नहीं। सामान्य मूलमन्त्र से शोधन का विधान है। इसी से अर्चना भी होनी
चाहिये। षड् जाति मन्त्र द्वारा इसका उद्धार कर स्वाहा मन्त्र से संस्थापित करे।
हुं बीज से उसका अवगुण्ठन करना आवश्यक है। वौषट् से अमृतीकरण, फट्
जाति मन्त्र से संरक्षण देकर 'नमः' इस मन्त्र से फूलों को मण्डप में छींट देना
चाहिये। मूल मन्त्र से अच्छी तरह देखकर अर्घ्य के पवित्र जल-बिन्दुओं से सपर्या
प्रक्रिया में समुपस्थित सारी सामग्री को पवित्र कर लेना चाहिये।।११।।
पुनरप्यर्घ्यशोधनानन्तरं कर्त्तव्यन्यासानाह
शिरोवदनहृद्गुह्यपादेषु पूर्वोक्तसप्तकपञ्चकं विन्यस्य विद्या-
मष्टधा खण्डयित्वा पादादिजानु-जान्वादिकटि-कट्यादिनाभि-
नाभ्यादिहृदय-हृदयादिकण्ठकण्ठादिभ्रूमध्य-भ्रूमध्यादिललाट-
ललाटादिमौलिषु एकत्रिशंत् सप्त सप्त सप्त सप्त सप्त
पञ्चत्रिंशदेका-दशार्णखण्डान् मातृकास्थानेषु मूलमनुपदानि च
न्यस्य ।।१२।।
शिरोवदनेति। पूर्वोक्तसप्तार्णमन्त्रपञ्चकं शिर आदि पञ्चसु स्थानेषु
न्यसेत्। पादद्वयं मिलित्वैकं स्थानम्, विद्यामिति, मूलविद्याम् अष्टधा खण्ड-
यित्वा विभज्य क्रमेण अष्टखण्डानष्टसु स्थानेषु विन्यसेदित्यर्थः। स्थानानि
तानि कानि इत्याकाङ्क्षायामाह—पादादि-जान्विति, ललाटादिमौलीत्यन्तेन।
पादादि-जान्वित्यत्र जानुपर्यन्तमित्यर्थः। तेन प्रथमखण्डन्यासे जान्वन्व-
वलेशो न। एवमग्रेऽपि। अष्टधा खण्डयेदित्युक्तम्। तत्रैकखण्डे कियन्तो वर्णा
इत्याकाङ्क्षायाम् आह—एकत्रिंशदित्यादिना। मूलस्य खण्डाष्टकं क्रमादेक-
त्रिंशदादिसङ्ख्याकं भवतीत्यर्थः। इत्यष्टखण्डन्यासः। मूलपदन्यासमाह—
मातृकास्थानेषु इति। मातृकास्थानानि शिरः १ मुखवृत्तं २ नेत्रद्वितयं ४ कर्णद्वयं
६ नासाद्वयं ८ कपोलद्वयम् १० ओष्ठद्वयं १२ दन्तपङ्क्तिद्वयं १४ जिह्वा
१५ ब्रह्मरन्ध्रं १६ दक्षदोर्मूलं १७ बाहुमध्यं १८ मणिबन्धः १९ अङ्गुलिमूलम्
२० अङ्गुल्यग्रम् २१ एवंवामदोर्मूलादारभ्य अङ्गुल्यग्रान्तं पञ्च २६ दक्षोरूमूलं
२७ दक्षजानु २८ तत्पादसन्धिः २९ तत्पादाङ्गुलिमूलं ३० तदङ्गुल्यग्रम् =
३१ एवं वामभागे पञ्च = ३६ पार्श्वद्वयं = ३७ पृष्ठं ३८ नाभ्यूरुजठराणि