पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)
पण्डित विष्णु शर्मा द्वारा
स्रोत: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (उद्गम)
पृष्ठ 524, कुल 536 में से
संदर्भ में पढ़ेंभाषाटीकासमेतम् । (५०९)
कथा १३.
देव ! कस्मिंश्चित् वनोद्देशे चण्डकर्मा नाम राक्षसः प्रति-
वसति स्म, एकदा तेन भ्रमता अटव्यां कश्चिद् ब्राह्मणः
समासादितः । ततः तस्य स्कन्धमारुह्य प्रोवाच,-"भो !
अग्रेसरो गम्यताम् । ब्राह्मणोऽपि भयत्रस्तमनाः तमादाय
प्रस्थितः । अथ तस्य कमलोदरकोमलौ पादौ दृष्ट्वा ब्राह्मणो
राक्षसम् अपृच्छत्-"भोः ! किमेवं विधौ ते पादौ अतिको-
मलौ ?'' । राक्षस आह-"भो ! व्रतमस्ति, नाहम् आर्द्र-
पादो भूमि स्पृशामि" । ततः तच्छ्रुत्वा आत्मनो मोक्षोपायं
चिन्तयन् सरः प्राप्तः । ततो राक्षसेन अभिहितम्,-"भो !
यावदहं स्नानं कृत्वा देवतार्च्चनविधिं विधाय आगच्छामि
तावत् त्वया अतः स्थानात् अन्यत्र न गन्तव्यम्" । तथानु-
ष्ठिते द्विजः चिन्तयामास । "नूनं देवतार्चनविधेरूर्ध्व मामेष
भक्षयिष्यति । तत् द्रुततरं गच्छामि येन एष आर्द्रपादो न
मम पृष्ठम् एष्यात" । तथानुष्ठिते राक्षसो व्रतभङ्गभयात्
तस्य पृष्ठ न गतः । अतोऽह ब्रवीमि-
देव ! किसी वनके निकट चण्डकर्मा नाम राक्षस रहता था । एक समय
रात्रिको वनमें भ्रमण करते उसे कोई ब्राह्मण मिला । तब उसके कंधेपर चढकर
बोला,-"भो ! आगे होकर चलो" । ब्राह्मणभी भय व्याकुल मनसे उसे लेकर
चला तब उससे कमलके मध्यभागकी समान चरणोंको कोमल देख कर ब्राह्मण
राक्षससे पूछने लगा--"भो ! इस प्रकार आपके चरण कोमल क्यों है ?"
राक्षस बोला,-"भो ! यह मेरा व्रत है कि, गीले पाव मैं पृथ्वीको स्पर्श नहीं
करता हूँ"। यह सुनकर अपने छूटनेके उपायको विचारता हुआ वह सरोवरको
प्राप्त हुआ । तब राक्षसने कहा,-"भो ! जबतक मैं स्नानकर देवतार्चन
विधि करके आऊ तबतक तुम इस स्थानसे ओर कहीं न जाना"। ऐसा करने
पर ब्राह्मण विचारने लगा-"अवश्यही देवार्चन विधिके उपरान्त यह मुझको
खा जायगा । सा शीघ्रतासे जाऊ जिससे यह गीले चरण होनेके कारण मेरे
पीछे न आ सकेगा"। ऐसा करनेपर राक्षस व्रतभंगके डरसे उसके पीछे
गया । इससे मैं कहता हू-